Bu talehlə oynamağa dəyməz heç..

Gecəsi də, gündüzü də əzabdı

Yaşatdığı baş ağrısı, əsəbdi...

İçindəki kükrəməyən qəzəbdi -

Bu talehlə oynamağa dəyməz heç!...

Əl ürəyi sıxıb tutan bir maşa

Həmlələri hiss edirsən birbaşa!

Yük olanda bir ürəyə, bir başa-

Bu talehlə oynamağa dəyməz heç!...

Ləpələrin qırışını saymıram,

Çəkdiyimin tüstüsün də yaymıram...

Bilirəm ki, mən nə qədər hay vuram-

Bu talehlə oynamağa , dəyməz heç!...

Uzaqlara göz zilləyib ha baxım

Gülümsəmir əvvəlki tək sabahım...

Razılaşar , mənimlə ta Allahım -

Bu talehlə oynamağa dəyməz heç!...

Əbülfət Mədətoğlunun bu şeiri insanın öz qədəri ilə üz-üzə qalmasından doğan metafizik yorğunluğun bədii ifadəsidir. Şeirdə bədbinlikdən daha çox, bir təslimiyyət və agahlıq havası hakimdir.

Müəllif həyatın gətirdiyi çətinlikləri (baş ağrısı, əsəb, daxili qəzəb) sadəcə təsvir etmir, həm də bu sınaqlarla mübarizənin mənasızlığını vurğulayır. "Əl ürəyi sıxıb tutan bir maşa" təşbehi taleyin insan üzərindəki amansız təzyiqini çox təsirli şəkildə canlandırır.

"Ləpələrin qırışını saymaq" ifadəsi isə həm zamanın keçiciliyinə, həm də dərdi detallaşdırmağın faydasızlığına işarə edir.

"Razılaşar mənimlə ta Allahım" misrası şeirin kulminasiya nöqtəsidir. Burada müəllif öz taleyi ilə barışdığını, hətta bu barışığın ilahi bir razılıq səviyyəsinə çatdığını bildirir. Şeir olduqca axıcı, xalq dilinə yaxın və səmimidir.

"Bu talehlə oynamağa dəyməz heç" rədifi hər bəndin sonunda bir hökm kimi səslənərək, insanın qədər qarşısındakı acizliyini fəlsəfi bir həqiqətə çevirir. Qısacası, bu nümunə insanın öz iç dünyasındakı fırtınaları sakit bir boyunəymə ilə ifadə edən kədərli, lakin məğrur bir etirafıdır.

Yağış döyür çiçəkləri budaqda,

Sızıldayır çiçəklərlə budaq da.

Yerin göylə qovuşduğu bu vaxtda,

Təbiətə nə deyim?!.

Gözlərimin qarşısında anbaan,

Solur bütün gözəlliklər, bax, inan!

Bu qəsd ilə ürəyimi ağrıdan,

Təbiətə nə deyim?!

Buludlardan ələk-ələk süzülən,

Süzüldükcə muncuq kimi düzülən...

Gördüyünüz anlar üçün siz bilən,

Təbiətə nə deyim?!.

İndi yer yox nə bəh-bəhə, nə aha,

Hər şey bəlli, sığındığım sirgaha!

Yerin üzün yuyur bəlkə, bir daha,

Təbiətə nə deyim?!.

Mədətoğlunun bu şeiri insan ruhu ilə təbiət arasındakı həzin və kədərli ünsiyyəti əks etdirən lirik bir nümunədir. Şeirdə yağışın çiçəkləri "döyməsi" və gözəlliklərin solması fonunda çarəsizlik və heyrət hissi ön plandadır.

Müəllif təbiətin həm dağıdıcı, həm də təmizləyici gücü qarşısında insanın sözsüz qalmasını "Nə deyim?"-lə vurğulayır. Yağışın çiçəkləri "döyməsi", budaqların "sızıldaması" təbiət hadisələrinə insani duyğular qatır.

Yağış damlalarının "muncuq kimi düzülməsi" təsviri vizual gözəllik yaradır. Gözəlliyin solması ilə yağışın yeri yuması, yenilənmə arasında bir ziddiyyət və daxili mübarizə var. Şeirdə pessimist bir kədərlə yanaşı, ilahi bir təslimiyyət var. "Sığındığım sirgah" ifadəsi baş verənlərin bir hikmətinin olduğuna işarə edir. Sadə, axıcı və xalq dilinə yaxın bir üslubda yazılıb.

Ritorik suallar "Təbiətə nə deyim?!" oxucunu düşünməyə sövq edir və lirik qəhrəmanın tərəddüdlərini çatdırır. Qısacası, bu şeir təbiətin amansız gözəlliyi qarşısında insanın heyranlıq dolu sükutunun poetik   təcəssümüdür!

Qollarımı dünya boyda açmışam,

Sən bu qədər dəyərlisən mənimçün!

Torpaq, hava, günəş deyim bil, hətta,

Sən su qədər dəyərlisən mənimçün,

Sən bu qədər dəyərlisən mənimçün!

Xəyalımda, düşüncəmdə, sözümdə

Ucaltmısan kainatı, gözümdə!

Sən olmusan alışdığım közüm də,

Bil, bu qədər dəyərlisən mənimçün...

Sən su qədər dəyərlisən mənimçün!

Gülümsəyir, bax, üzümə Ay göydən,

Mənim üçün Sən olmusan pay, göydən!

Yoxdu özgə umacağım tay, göydən,

Sən, bu qədər dəyərlimsən, mənimçün,

Sən su qədər dəyərlisən mənimçün!

Ruhum üçün Tur dağısan, Zəm-zəmsən,

Dəcəlliyim, şıltaqlığım, qəmzəmsən!

Yerim, göyüm, vallah özüm həm sənsən,

Sən bu qədər dəyərlimsən mənimçün,

Sən su qədər dəyərlisən mənimçün!

Əbülfət Mədətoğlunun bu şeiri səmimi duyğuların və dərin ehtiramın tərənnümüdür. Şeirin ana xəttini insana verilən sonsuz dəyər və mənəvi bağlılıq təşkil edir. Müəllif sevdiyi şəxsi sadəcə bir insan deyil, həyatın varlığı üçün vacib olan elementlərlə eyniləşdirir.

Şair  "Sən, su qədər dəyərlisən" bənzətməsi ilə qarşı tərəfin həyati əhəmiyyətini vurğulayır. "Tur dağı", "Zəm-zəm" kimi obrazlar isə bu sevginin həm də müqəddəs və pak bir duyğu olduğunu göstərir. Şeirdə nikbin və coşğulu bir ruh halı hakimdir. "Qollarımı dünya boyda açmışam" ifadəsi sevginin hüdudsuzluğunu, "Ayın gülümsəməsi" isə lirik qəhrəmanın daxili işığını əks etdirir. Şeir sadə, axıcı və xalq şeiri ənənələrinə yaxın bir dildə yazılıb.

Təkrarlanan misralar (rədifvari sonluqlar) şeirin musiqililiyini və hissin təsir gücünü artırır. Qısacası, bu nümunə insanın kainat qədər uca tutulmasının və mənəvi vəhdətin poetik ifadəsidir.

27.03.2026