Şam kimi əriyib axşam - səhərlə,

O qədər yükləndim qəmlə, qəhərlə...

Gözümdə saralan ümid - bəhərlə -

Mən bilə bilmədim , bu ömür nədir?!.

Üyünən daş quma çevrilən kimi

Xəyallar daşqına çevrilən kimi..

Mənfi də, müsbət də devir edən kimi -

Mən bilə bilmədimm, bu ömür nədir?!

Qəlbimdə, ağlımda sözü çox yordum...

Qoymadım od sönsün, közü çox yordum...

Hər yerdə özüməm , özü çox yordum -

Mən bilə bilmədim , bu ömür nədir...

Daha çalxalanmır nehrə günlərim

Maraq da göstərmir mehrə günlərim...

Baxır yad baxışla, köhnə günlərim-

Mən bilə bilmədim bu ömür nədir...

Əbülfət Mədətoğlunun bu misraları insanın varlıq və zaman qarşısındakı çarəsizliyini, ömrün mahiyyətini anlamaq cəhdini əks etdirən lirik-fəlsəfi bir monoloqdur.

Müəllif ömrü "şam" obrazı ilə eyniləşdirir. Şamın əriməsi həm işıq vermək (yaşamaq), həm də yox olmaq (ölümə yaxınlaşmaq) deməkdir. Şairin "axşam-səhərlə əriməsi" zamanın kəsintisiz və amansız axışını göstərir. Burada "qəm və qəhər" sadəcə emosiya deyil, insanın ruhuna çökmüş ağır bir yükdür. "Gözümdə saralan ümid" ifadəsi isə bədbinliyin yox, realistik bir payızın – ömür payızının təsviridir.

"Mən bilə bilmədim, bu ömür nədir?!" rədifli sualı şeirin fəlsəfi sütunudur. Bu, biliksizlikdən doğan bir sual deyil, Sokratvari bir "bildiyim tək şey, heç nə bilmədiyimdir" yanaşmasıdır. Şair həyatın fiziki daşın quma çevrilməsi və mənəvi xəyalların daşqına çevrilməsi transformasiyasını izləyir, lakin bu qanunauyğunluqların içindəki "mənanı" tapmaqda çətinlik çəkir.

Şeirin ən təsirli məqamlarından biri zamanın yadlaşmasıdır. "Baxır yad baxışla, köhnə günlərim" misrası insanın öz keçmişi ilə arasına girən soyuqluğu ifadə edir. Artıq "nehrə günləri" (hərəkətli, bərəkətli, qaynar həyat) geridə qalıb. İnsan yaşlaşdıqca öz keçmişinə sanki başqa birinin həyatına baxırmış kimi baxmağa başlayır. Bu, ekzistensialist bir tənhalıq duyğusudur.

"Şam kimi ərimək", "daşın quma çevrilməsi" kimi bənzətmələr ömrün müvəqqətiliyini vizuallaşdırır.

"Mənfi və müsbət", "axşam və səhər", "od və köz" arasındakı mübarizə həyatın dialektikasını qurur.

Şair "özünü yormaqdan" bəhs edərkən, insanın daxili sorğu-sualının nə qədər ağır bir proses olduğunu bədii dillə çatdırır.

Bu şeir, ömrün sonuna (və ya müəyyən bir mərhələsinə) çatmış insanın keçdiyi yola baxaraq etdiyi səmimi bir etirafdır. Müəllif ömrü bir tapmaca kimi təqdim edir: nə qədər dərindən analiz etsə də, onun mahiyyəti yenə də sirr olaraq qalır. Bu, həm də insanın kainat qarşısındakı heçliyinin poetik bəyanıdır.

Sizə cansağlığı, bərəkətli ömür və bütün işlərinizdə uğurlar arzulayıram, Əbülfət müəllim!