Zamanın axını və ömrün faniliyi insan düşüncəsinin ən qədim və ən dərin mövzularından biridir. İnsan dünyaya göz açdığı andan etibarən görünməz bir yolun yolçusuna çevrilir və bu yolun adı zamandır. Zaman nə dayanır, nə geri qayıdır, nə də kiminsə xatirinə yavaşlayır. O, səssiz və davamlı şəkildə axaraq həyatın bütün səhifələrini dəyişdirir. İnsan ömrü də bu axının içində yaranan və sönən bir işıq kimidir. Bir gün doğur, parlayır və zamanın qoynunda tədricən solmağa başlayır.

Zamanın ən qəribə xüsusiyyəti onun gözə görünməməsidir. Onu nə görmək mümkündür, nə də tutmaq. Amma insan həyatının hər mərhələsində onun izini hiss edir. Uşaqlıqdan gəncliyə, gənclikdən yetkinliyə, yetkinlikdən isə qocalığa doğru aparan bu səssiz yol zamanın yazdığı böyük hekayədir. İnsan bəzən ötən illərə baxanda təəccüblə düşünür ki, bu qədər hadisə necə baş verdi və bu qədər zaman necə keçdi. Halbuki hər gün öz qaydasında doğmuş, hər axşam öz sakitliyi ilə batmışdır.

İnsan gənclik çağında zamanın qiymətini çox zaman dərk etmir. Ona elə gəlir ki, qarşıda uzun illər var və hər şey üçün kifayət qədər vaxt qalır. Lakin zamanın qanunu dəyişməzdir. O, heç kəs üçün dayanmaz və heç kəsə möhlət verməz. Gənclik bir bahar səhəri kimi tez gəlib keçir. İnsan bir gün geriyə baxanda anlayır ki, uşaqlıq xatirələri artıq uzaq bir yuxu kimidir, gənclik isə sanki bir anlıq işıq kimi parlayıb sönmüşdür.

Ömrün faniliyi insanın həyat haqqında daha dərindən düşünməsinə səbəb olur. İnsan anlayır ki, bu dünyada əbədi qalmaq üçün deyil, müəyyən bir müddət yaşamaq üçün gəlmişdir. Bu həqiqət insanı ümidsizliyə yox, əksinə düşüncəyə və müdrikliyə aparır. Çünki ömrün qısa olması hər günün və hər anın daha qiymətli olduğunu göstərir. İnsan bu həqiqəti dərk etdikcə həyatın mənasını daha dərindən anlayır və zamanın hər saniyəsini daha məsuliyyətlə yaşamağa çalışır.

Zaman həm də insanın səssiz müəllimidir. O, insanı sınaqlardan keçirir, ona həyatın müxtəlif dərslərini öyrədir. Sevinc də zamanın içində doğur, kədər də zamanın içində yaşanır. Bir zamanlar insanı sarsıdan hadisələr illər keçdikcə xatirəyə çevrilir. Eyni şəkildə böyük sevinc anları da zamanın axarında bir xatirə kimi qalır. Zaman göstərir ki, həyatın hər anı keçicidir və heç bir vəziyyət əbədi deyil.

Ömrün faniliyi insanı yaxşılıq etməyə də çağırır. Çünki insan bilir ki, bu dünyadan gedərkən özü ilə nə var-dövlət aparacaq, nə də şöhrət. İnsanların yaddaşında qalan yalnız onun etdiyi yaxşılıqlar, söylədiyi xoş sözlər və yaratdığı gözəl xatirələrdir. Bir qəlbi sevindirmək, bir insana kömək etmək, bir kədərli ürəyi təsəlli ilə doldurmaq zamanın içində silinməyən izlər yaradır. Bu izlər insan ömrünün ən qiymətli mirasıdır.

İnsan ömrü bəzən bir kitab kimi təsəvvür olunur. Uşaqlıq həmin kitabın ilk səhifələridir, gənclik onun ən rəngarəng və canlı bölməsidir, qocalıq isə düşüncələrlə dolu son səhifələridir. Bu kitabın necə yazılması isə insanın öz əllərindədir. Kimisi bu kitabı sevgi və mərhəmətlə doldurur, kimisi isə onu boş və mənasız səhifələrlə tamamlayır. Zaman isə bu kitabın səssiz oxucusudur və bir gün onun son səhifəsinə nöqtə qoyur.

Zamanın axını insanı daim düşünməyə vadar edir. İnsan təbiətin dəyişən fəsillərinə baxanda, ulduzlu gecələrin səssizliyini hiss edəndə və ya tək qaldığı anlarda həyatın nə qədər sürətlə keçdiyini daha aydın anlayır. Bu anlarda insan həyatın yalnız yaşamaqdan ibarət olmadığını, həm də onu anlamaq və dərk etməkdən ibarət olduğunu hiss edir. Hər gün yeni bir dərs, hər hadisə isə bir hikmət daşıyır.

İnsan zamanın axarını dayandıra bilməz, lakin onun içində necə yaşamağı seçə bilər. O, həyatını sevgi, mərhəmət və xeyirxahlıqla doldura bilər. İnsan yaxşılıq etdikcə zamanın keçməsi qorxulu görünmür, əksinə mənalı bir səfərə çevrilir. Çünki yaxşılıq insanın ömrünü mənəvi baxımdan uzadan ən böyük dəyərdir.

Nəticə olaraq zamanın axını dayanmayan bir yol, insan ömrü isə bu yolun qısa bir səfəridir. Bu səfərin uzunluğu deyil, onun necə yaşanması əhəmiyyətlidir. İnsan bu dünyada qonaq olduğunu dərk etdikdə həyatın hər anına daha böyük qiymət verir. Zaman keçir, ömür sona çatır, lakin insanın qoyduğu mənəvi iz və etdiyi yaxşılıqlar yaddaşlarda yaşayaraq zamanın içində ölümsüzləşir.

Sevil Azadqızı

Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi. Filoloq.

AJB-nin üzvü. Ədəbi təhlil-tənqidçi. Yazar-publisist.

14.03.2026