Müasir dövr informasiya bolluğu ilə səciyyələnir və bu bolluq ilk baxışda həm oxucu, həm də yazıçı üçün geniş imkanlar yaratsa da, əslində dərin problemləri də üzə çıxarır. Bir tərəfdən texnologiyanın inkişafı kitabı, sözü və fikri hər kəs üçün əlçatan etsə də, digər tərəfdən diqqətin parçalanması, səthi oxu vərdişləri və sürətli istehlak mədəniyyəti ədəbiyyatın mahiyyətinə zərbə vurur. Oxucu artıq uzun, düşündürücü mətnlərə səbir göstərməkdə çətinlik çəkir. Qısa, tez qavranılan, emosional təsiri ani olan yazılara üstünlük verir. Bu isə yazıçını ya oxucunun səviyyəsinə enməyə, ya da onun diqqətini qazanmaq uğrunda bədii keyfiyyətdən güzəştə getməyə məcbur edir. Beləliklə, yazıçı ilə oxucu arasında bir növ görünməz məsafə yaranır. Biri dərinlik axtarır. Digəri isə sürət və rahatlıq istəyir. Nəticədə ədəbiyyatın ən mühüm funksiyası olan düşüncə yaratmaq və ruhu qidalandırmaq arxa plana keçir.

Digər mühüm problem isə dəyər meyarlarının dəyişməsi ilə bağlıdır. Keçmişdə yazıçının əsəri uzun zamanın süzgəcindən keçərək öz yerini tapırdı. İndi isə sosial şəbəkələrdə qısa müddətdə populyarlıq qazanan mətnlər bəzən ciddi ədəbi nümunələrdən daha çox diqqət çəkir. Bu da yazıçıları populyarlaşmaq xətrinə səthi mövzulara üz tutmağa sövq edir. Oxucu isə keyfiyyətlə populyarlıq arasındakı fərqi ayırd etməkdə çətinlik çəkir. Nəticədə zövq formalaşmır. Əksinə, zövqsüzlük normaya çevrilir.

Müasir oxucu həm də zaman qıtlığı içində yaşayır. Gündəlik həyatın sürəti onun kitab oxumağa ayırdığı vaxtı azaldır. Bu səbəbdən o, ya ümumiyyətlə oxumur, ya da yalnız informativ mətnlərlə kifayətlənir. Bədii ədəbiyyat isə onun həyatından getdikcə sıxışdırılıb çıxarılır. Halbuki məhz bədii söz insanın daxili aləmini zənginləşdirir. Empatiya hissini gücləndirir. Mənəvi tarazlıq yaradır.

Yazıçı tərəfdən baxdıqda isə başqa çətinliklər görünür. Yazıçının maddi və mənəvi dəstək imkanları məhduddur. Kitab bazarının zəifliyi, oxucu sayının azalması və pirat yayım kimi problemlər onun əməyinin layiqincə qiymətləndirilməsinə mane olur. Bu da yaradıcı insanın motivasiyasını azaldır. Bir çox istedadlı qələm sahibləri ya yazmaqdan uzaqlaşır, ya da başqa sahələrə yönəlir. Nəticədə ədəbiyyat potensialını itirir.

Bununla yanaşı, müasir dövrdə hər kəsin yazmaq imkanı var. Bu demokratik mühit müsbət hal olsa da, keyfiyyət nəzarətinin zəifləməsinə səbəb olur. Redaktə, ədəbi tənqid və peşəkar yanaşma arxa plana keçir. Nəticədə oxucu qarşısına çıxan mətnlərin səviyyəsi çox zaman qeyri-bərabər olur. Bu da oxucunun etibarını sarsıdır. O, yaxşı ilə pis arasında seçim etməkdə çətinlik çəkir. Bəzən ümumiyyətlə oxumaqdan uzaqlaşır.

Bütün bu problemlərin kökündə əslində həm oxucu, həm də yazıçı üçün ortaq bir məsələ dayanır. Dərinliyə olan ehtiyacın unudulması. Halbuki ədəbiyyat yalnız əyləncə vasitəsi deyil. O, insanın özünü dərk etməsinin, dünyanı anlamaq cəhdinin ən incə və təsirli formasıdır. Bu baxımdan həm oxucu öz zövqünü inkişaf etdirməli, səbirli oxuma vərdişlərini bərpa etməli, həm də yazıçı öz məsuliyyətini unutmamalıdır. Asan yolla populyarlıq qazanmaq əvəzinə, sözün dəyərini qorumağa çalışmalıdır.

Nəticə etibarilə müasir dövrdə oxucu və yazıçı problemi qarşılıqlı təsir nəticəsində formalaşır. Onun həlli yalnız bir tərəfin deyil, hər iki tərəfin dəyişməsi ilə mümkündür. Oxucu daha seçici və düşüncəli olmalıdır. Yazıçı isə daha məsuliyyətli və sədaqətli qalmalıdır. Yalnız bu halda ədəbiyyat öz həqiqi missiyasını qoruyub saxlaya bilər. Cəmiyyətin mənəvi inkişafına xidmət edə bilər.

14.04.2026