İnsan dünyaya gözlərini açdığı ilk andan etibarən görünənlə görünməyənin arasında yaşayır. Gözlə gördüyümüz əşyalar, yollar, evlər, insanlar, şəhərlər və təbiət həyatımızın maddi tərəfini təşkil edir. Lakin insanın daxilində baş verən proseslərin böyük bir hissəsi gözlə görünmür. Bir düşüncə insanın davranışını dəyişir, bir xatirə onun qərarlarına təsir edir, bir söz illərlə yaddaşdan silinmir, bir duyğu isə bəzən insanın bütün həyat istiqamətini müəyyənləşdirir. Bu görünməyən qüvvələrin içərisində sevginin xüsusi yeri vardır.

Sevgi insan həyatının yalnız hissi tərəfi deyil. O, insanın dünyaya münasibətini müəyyənləşdirən, davranışlarına istiqamət verən, seçimlərini dəyişdirən və münasibətlər sistemini formalaşdıran böyük mənəvi qüvvədir. Onun maddi ölçüsü yoxdur. Onu tərəziyə qoymaq, çəkisini müəyyən etmək, rəngini göstərmək mümkün deyil. Lakin insan həyatında yaratdığı nəticələr o qədər realdır ki, bəzən görünən bütün qüvvələrdən daha təsirli olur.

Dünyanı yalnız qanunlar, iqtisadi münasibətlər, siyasi qərarlar və texniki inkişaf idarə etmir. İnsanların daxilindəki münasibətlər də dünyanın istiqamətinə təsir göstərir. Bir insanın digərinə göstərdiyi mərhəmət, bir müəllimin şagirdinə verdiyi inam, valideynin övladına bəslədiyi məhəbbət, dostun dosta sədaqəti, insanın Vətənə bağlılığı və doğma torpağa olan sevgisi cəmiyyətin görünməyən dayaqlarını yaradır.

Sevgi məhz bu mənada görünmədən idarə edən qüvvədir.

Sevginin ən böyük sirri onun insanı dəyişdirmə qabiliyyətindədir. İnsan bəzən öz xarakterini, vərdişlərini və dünyaya baxışını dəyişmək üçün uzun illər çalışır. Lakin həqiqətən sevdiyi bir insan, bir məkan, bir amal və ya bir dəyər qarşısına çıxanda həmin dəyişiklik bəzən çox qısa zamanda baş verir.

Sevən insan artıq yalnız özü üçün yaşamır. Onun düşüncələrində başqa bir varlığın taleyi də yer alır. Bu isə eqoizmin sərhədlərini daraldır və insanı mənəvi baxımdan böyüdür. İnsan öz rahatlığından keçməyi, güzəşt etməyi, gözləməyi, bağışlamağı və məsuliyyət daşımağı öyrənir.

Sevginin insan üzərində yaratdığı bu dəyişiklik onun ən böyük idarəedicilik gücüdür. Çünki sevgi əmr vermir. O, məcbur etmir. Qadağa qoymur. Lakin insanın daxilində elə bir ehtiyac yaradır ki, insan öz iradəsi ilə müəyyən istiqamətə yönəlir.

Dünyanın ən mühüm münasibətlərinin əksəriyyəti yazılı müqavilələrdən əvvəl mənəvi bağlarla qurulmuşdur. Ana ilə övlad arasında imzalanmış sənəd yoxdur. Əsl dostluğun hüquqi müqaviləsi olmur. İnsanların doğma torpağa bağlılığını yalnız qanun maddələri ilə izah etmək mümkün deyil.

Bu münasibətlərin əsasını görünməyən bir bağlılıq təşkil edir.

İnsan bir məkanı niyə doğma hesab edir. Çünki orada yalnız torpaq yoxdur. Orada uşaqlıq xatirələri, ata ocağı, ilk addımlar, yaxın insanların səsləri, həyət qapısı, məktəb yolu, kəndin küçələri və insanın həyatına hopmuş saysız-hesabsız duyğular vardır.

Deməli, insanın bir yerə bağlılığı onun coğrafi mövqeyindən çox, həmin məkanın insan ruhunda yaratdığı mənəvi izlə ölçülür.

Sevgi torpağı yaddaşa, yaddaşı isə kimliyə çevirir.

Sevginin görünməz idarəçiliyi ailədə daha aydın görünür. Ailə yalnız eyni evdə yaşayan insanların məcmusu deyil. Ailə bir-birinin yükünü hiss edən, sevincini bölüşən və çətinliyini öz çətinliyi kimi qəbul edən insanların mənəvi birliyidir.

Bir ana gecələr övladının nəfəsini dinləyir. Bir ata ailəsinin gələcəyi üçün illərlə çalışır. Bəzən insan öz ehtiyaclarını təxirə salaraq başqasının ehtiyacını üstün tutur. Bunun arxasında nə dayanır. Əlbəttə, sevgi.

İnsan sevəndə hesab aparmır. Verdiyinin əvəzini dərhal gözləmir. Həqiqi sevginin təbiətində qarşılıqsızlıq xüsusiyyəti vardır. Bu xüsusiyyət insan münasibətlərini iqtisadi hesabdan mənəvi məsuliyyətə yüksəldir.

Ailə daxilindəki sədaqət də çox vaxt görünməyən sevginin nəticəsidir. Bir insan digərinin yanında yalnız yaxşı günlərdə deyil, çətin günlərdə də dayanırsa, bu, sevginin həyatdakı ən ciddi təzahürlərindən biridir.

Sevginin cəmiyyətə təsiri də az əhəmiyyətli deyil. İnsanlar bir-birinə yalnız şəxsi maraqla yanaşsaydılar, cəmiyyət çox kövrək bir quruluşa çevrilərdi. Çünki heç bir qanun bütün insanların vicdanına nəzarət edə bilməz.

Bir insan küçədə yıxılmış qocaya kömək edirsə, bunu bəzən heç kim ondan tələb etmir. Bir müəllim zəif oxuyan şagirdə əlavə vaxt ayırırsa, bunu yalnız vəzifə borcu ilə izah etmək mümkün deyil. Bir insan ehtiyacı olan başqa bir insana əl tutursa, həmin hərəkətin arxasında yalnız sosial qaydalar dayanmır.

Burada insanın içindəki mərhəmət danışır.

Mərhəmət isə sevginin ən təmiz formalarından biridir.

Cəmiyyətin mənəvi sağlamlığı insanların bir-birinə nə qədər yaxın hiss etməsindən asılıdır. İnsan digərinin ağrısını özündən tamamilə ayrı hesab etmədiyi zaman cəmiyyətdə həmrəylik yaranır.

Sevgi insanın seçimlərinə də istiqamət verir. Həyat boyu insan qarşısında saysız-hesabsız yollar açılır. Hansı yolu seçmək isə çox vaxt onun nəyi dəyərli hesab etməsindən asılı olur.

Kimisi var-dövlətə üstünlük verir. Kimisi şöhrət axtarır. Kimisi rahat həyat istəyir. Kimisi isə müəyyən bir ideala xidmət etməyi seçir.

İnsanın nəyi sevməsi onun nəyə çevriləcəyini müəyyənləşdirə bilər.

Elm sevgisi insanı illərlə araşdırmağa vadar edir. Sənət sevgisi insanı yaradıcılığa aparır. İnsan sevgisi mərhəmətə istiqamətləndirir. Vətən sevgisi fədakarlıq hissini gücləndirir. Ədalət sevgisi insanı haqsızlıq qarşısında susmamağa sövq edir.

Bu baxımdan sevgi yalnız duyğu deyil. O, seçimin daxili səbəbidir.

Bəzən insanın həyatında bir söz, bir baxış, bir xatirə və ya bir qarşılaşma illərlə davam edən nəticələr yaradır. Hadisənin özü qısa olur, amma onun insanda yaratdığı duyğu uzun müddət yaşayır.

Bu da sevginin zaman və məkan sərhədlərini aşan xüsusiyyətini göstərir.

İnsan uzaqda olan birini düşünə bilər. Dünyasını dəyişmiş bir insanın xatirəsini yaşada bilər. Uşaqlıqda gördüyü bir müəllimin sözünü illər sonra xatırlaya bilər. Doğulduğu kənddən uzaqda yaşasa belə, həmin kəndin həsrətini ürəyində daşıya bilər.

Deməli, sevgi insanın yanında olmayanı da onunla birlikdə yaşada bilir.

Bu, görünməyən idarəçiliyin ən qəribə formalarından biridir. Fiziki məsafə artdıqca bəzən mənəvi yaxınlıq daha da güclənir.

Sevginin idarə etdiyi insan həmişə zəif insan demək deyil. Əksinə, əsl sevgi insanı daxili baxımdan möhkəmləndirir. Çünki sevən insanın qoruduğu bir dəyər vardır.

İnsan yalnız özünü düşündüyü zaman təhlükə qarşısında geri çəkilə bilər. Lakin sevdiyi bir insanı, ailəni, torpağı, xalqı və ya müqəddəs bildiyi bir dəyəri qorumaq lazım gələndə onun daxilində əvvəllər bilmədiyi güc ortaya çıxa bilər.

Tarixdə insanların böyük fədakarlıqları çox vaxt bu mənəvi bağlılıqdan doğmuşdur.

İnsan öz həyatını bir ideala bağlayanda artıq şəxsi rahatlıq onun üçün əsas ölçü olmur.

Vətən sevgisi də bu görünməyən qüvvənin ən böyük nümunələrindən biridir. Vətən yalnız xəritədə müəyyən edilmiş ərazi deyil. Vətən insanın yaddaşında yaşayan evdir, dilidir, torpağıdır, ata-baba məzarıdır, uşaqlıq səsidir, milli yaddaşıdır.

İnsan Vətən üçün fədakarlıq edəndə qarşılığında maddi qazanc gözləmir. Çünki burada mənfəətdən üstün olan bir bağlılıq vardır.

Vətən sevgisi insana məsuliyyət hissi verir. İnsan yaşadığı torpağın gələcəyini düşündüyü zaman yalnız öz sabahını deyil, gələcək nəsillərin sabahını da düşünür.

Beləliklə, sevgi fərdi duyğudan çıxaraq milli məsuliyyətə çevrilir.

Sevgi insanın dilinə də təsir edir. İnsan sevdiyi insana daha yumşaq danışır. Sözünü seçir. Qarşısındakını incitməməyə çalışır. Bəzən bir sözün qarşı tərəfdə necə təsir yaradacağını düşünür.

Bu, çox böyük mənəvi mədəniyyətdir.

Çünki insanın xarakteri yalnız etdiyi böyük əməllərlə deyil, gündəlik həyatdakı kiçik davranışları ilə də müəyyən olunur.

Bir insanın qəlbini qırmamaq üçün susmaq da sevginin təzahürü ola bilər. Haqlı olduğu halda qarşısındakını alçaltmamaq da sevginin əlamətidir. Bağışlamaq da sevginin gücünü göstərir.

Lakin bağışlamaq hər şeyi unutmaq demək deyil. Əsl sevgi bəzən insanı səhvi bağışlamağa, amma həmin səhvdən nəticə çıxarmağa öyrədir.

Sevginin əksinə çevrilən münasibətlər də vardır. Laqeydlik, nifrət, paxıllıq və qəddarlıq insan münasibətlərini dağıdır. Bir insanın digərinə olan münasibəti dəyişdikdə onun ətrafındakı dünya da dəyişir.

Burada mühüm bir həqiqət ortaya çıxır. Dünyanın xarici görünüşünü dəyişdirmək həmişə mümkün olmur, amma insanın ona münasibətini dəyişmək mümkündür.

Sevgi məhz münasibəti dəyişdirir.

Eyni hadisəyə iki insan tamamilə fərqli baxa bilər. Biri yalnız çatışmazlığı görər, digəri isə imkan axtarar. Biri insanın səhvini görüb ondan uzaqlaşar, digəri həmin səhvin səbəbini anlamağa çalışar.

Bu fərqin arxasında insanın daxilindəki mənəvi münasibət dayanır.

Sevgi insanın bir başqa böyük gücü insanı yaratmağa sövq etməsidir. İnsan sevdiyi zaman yalnız hiss etmir. O, yaratmaq istəyir.

Şair şeir yazır. Yazıçı sözə müraciət edir. Rəssam rənglərlə danışır. Musiqiçi səslərdən dünya qurur. Müəllim öz biliyini başqasına ötürür.

Yaradıcılığın müxtəlif formalarının arxasında çox vaxt insanın hansısa dəyərə bağlılığı dayanır.

Sənətkarın yaratdığı əsər onun daxilindəki duyğuların görünən formaya çevrilməsidir. Beləliklə, görünməyən sevgi maddi dünyada sözə, rəngə, səsə və əsərə çevrilir.

Bu proses göstərir ki, sevgi yalnız dünyanı idarə etmir. O, dünyada yeni şeylərin yaranmasına da səbəb olur.

Müəllim və şagird münasibətində də sevginin xüsusi rolu vardır. Müəllim yalnız dərs deyən insan deyil. O, bəzən şagirdin özünə olan inamını formalaşdıran şəxsdir.

Bir müəllimin vaxtında dediyi bir cümlə şagirdin həyatında dönüş yarada bilər. Müəllim şagirdə inananda şagird özünə inanmağa başlayır.

Bəzən insanın istedadını özündən əvvəl başqası görür.

Bu baxımdan müəllim sevgisi gələcəyə yönəlmiş bir qüvvədir. Müəllim bu gün qarşında dayanan uşağın sabah hansı insana çevriləcəyini düşünərək ona münasibət göstərir.

Bu sevginin nəticəsi dərhal görünmür. Bəzən illər sonra ortaya çıxır.

Sevgi insanı yalnız başqalarına deyil, özünə qarşı da məsuliyyətli olmağa çağırır. Özünü sevmək eqoizm deyil. Özünü sevmək insanın öz ləyaqətini qoruması, səhvlərini qəbul etməsi və inkişaf etmək istəməsidir.

Özünü dəyərsiz hesab edən insan çox vaxt başqasının sevgisini də qəbul etməkdə çətinlik çəkir. İnsan öz varlığının qiymətini anladıqda isə həyatına daha məsuliyyətli yanaşır.

Burada sevginin başqa bir sirri ortaya çıxır. İnsan özünü qəbul etdikcə başqasını qəbul etmək qabiliyyəti də artır.

Müasir dünyada texnologiya sürətlə inkişaf edir. İnsanlar bir-biri ilə saniyələr içərisində əlaqə saxlaya bilirlər. Dünyanın müxtəlif nöqtələrində yaşayan insanlar eyni anda danışa, görüntülü əlaqə yarada və məlumat paylaşa bilirlər.

Lakin texniki yaxınlıq həmişə mənəvi yaxınlıq yaratmır.

İnsanların bir-birinə bu qədər yaxın olduğu dövrdə belə tənhalıq hissinin artması bunun göstəricisidir.

Deməli, insanın ehtiyacı yalnız əlaqəyə deyil, anlaşılmağa da bağlıdır.

Sevgi burada texnologiyanın verə bilmədiyi şeyi verir. İnsan özünü kiminsə yanında dəyərli və anlaşılmış hiss edir.

Sevgi insanın həyatında görünməyən bir kompas kimidir. Kompasın özü yolu getmir. Lakin istiqaməti göstərir.

Sevgi də insanın yerinə qərar vermir. Lakin onun üçün hansı qərarın daha mənalı olduğunu hiss etdirir.

İnsan hansı yolu seçəcəyini özü müəyyənləşdirir. Ancaq qəlbində daşıdığı sevgi onun seçimlərinə təsir göstərir.

Bəzən insanın bütün həyatı bir dəyərin ətrafında qurulur. Bu dəyər onun üçün nə qədər əzizdirsə, onun uğrunda çəkdiyi zəhmət də bir o qədər mənalı görünür.

Sevginin idarə etdiyi dünya səs-küylə idarə olunmur. O, sakit şəkildə insanlardan insana keçir.

Bir yaxşılıq digər yaxşılığı doğurur. Bir mərhəmət başqa bir mərhəmətin səbəbinə çevrilir. Bir insanın verdiyi ümid başqa bir insanın həyata münasibətini dəyişir.

Bu zəncirin başlanğıcını bəzən heç kim görmür.

Lakin nəticə cəmiyyətin davranışında görünür.

Deməli, sevginin təsiri bir insanda başlayıb minlərlə insana yayıla bilər.

Sevgi insanın həyatında görünməyən bir qüvvədir. O, insanı gələcəyə bağlayır. İnsan sevdiyi zaman sabah haqqında düşünür.

Övladını sevən valideyn onun gələcəyini düşünür. Vətənini sevən insan ölkəsinin sabahını düşünür. Təbiəti sevən insan gələcək nəsillərə yaşamaq üçün sağlam dünya saxlamaq istəyir.

Beləliklə, sevgi insanı yalnız bu günün deyil, sabahın da məsuliyyətini daşımağa çağırır.

Bu, onun dünyanı dəyişdirən ən mühüm xüsusiyyətlərindən biridir.

İnsan həyatında elə anlar olur ki, bütün maddi imkanlar öz gücünü itirir. İnsan həmin vaxt yanında olan bir səmimi sözə, bir isti baxışa və bir anlayışlı insana ehtiyac duyur.

Bu məqamda sevginin qiyməti daha aydın görünür.

Çünki insanın ruhuna toxunan bəzi şeylərin maddi qarşılığı yoxdur.

Bir insanın yanında olmaq bəzən ona verilə biləcək ən böyük hədiyyədir.

Sözlə ifadə olunmayan qayğı da sevginin dilidir.

Sevgi dünyanı görünmədən idarə edən qüvvədirsə, bu qüvvənin məsuliyyətlə qorunması da insanın borcudur. Çünki sevgi adı altında hər davranışı doğru hesab etmək olmaz.

Həqiqi sevgi insanı alçaltmır. Azadlığını əlindən almır. Onu qorxu içində saxlamır. Başqasının iradəsini zorla dəyişdirməyə çalışmır.

Həqiqi sevgi qarşısındakının varlığını qəbul edir.

O, sahib olmaqdan çox qorumağı, hökm etməkdən çox anlamağı, tələb etməkdən çox verməyi üstün tutur.

Dünyanı görünmədən idarə edən sevginin ən böyük gücü onun insanın daxilində başlayaraq insanlıq miqyasına qədər böyüyə bilməsidir.

Bir insanın qəlbində yaranan sevgi ailəyə yayıla bilər. Ailədən cəmiyyətə keçə bilər. Cəmiyyətdən xalqa və bəşəriyyətə qədər genişlənə bilər.

Bu genişlənmənin qarşısında heç bir fiziki sərhəd dayana bilməz.

Çünki sevgi məkan tanımır.

O, insanın daxilində doğulur, davranışlarında görünür və başqalarının həyatına təsir edir.

Bəlkə də dünyanın ən böyük dəyişiklikləri həmişə yüksək səslə baş vermir. Bəzən bir insanın başqa bir insana etdiyi yaxşılıq gələcəkdə böyük bir nəticənin başlanğıcı olur.

Bəzən bir uşağın başına sığal çəkilməsi onun özünəinamını qaytarır.

Bəzən bir müəllimin inamı bir şagirdi böyük bir alimə çevirir.

Bəzən bir valideynin sevgisi bir insanı həyatın çətinlikləri qarşısında möhkəm saxlayır.

Bəzən bir dostun sədaqəti insanın ən ağır günündə onu ayaqda tutur.

Bu nümunələrin hər biri göstərir ki, sevgi görünməsə də, onun nəticələri görünür.

İnsan öz həyatına nəzər salanda çox vaxt böyük hadisələri xatırlayır. Lakin həmin hadisələrin arxasında dayanan kiçik duyğuları unudur.

Halbuki həyatın istiqamətini dəyişdirən çox şey kiçik başlanğıclardan doğur.

Bir söz.

Bir baxış.

Bir inam.

Bir mərhəmət.

Bir bağışlama.

Bir xatirə.

Bunların hər biri insanın daxilində böyük bir dəyişiklik yarada bilər.

Sevginin görünməyən təbiəti də məhz bundadır. O, özünü həmişə böyük hadisə kimi göstərmir. Bəzən çox kiçik bir davranışın içində gizlənir.

Sevgi insanın dünyaya münasibətini dəyişdirdiyi üçün əslində dünyanın özünü də dəyişdirir. Çünki dünya bizim üçün yalnız xarici obyektlərdən ibarət deyil. Biz dünyanı münasibətlərimiz vasitəsilə dərk edirik.

Sevən insan dünyada yaxşılıq üçün imkan axtarır.

Mərhəmətli insan insanların səhvlərinə yalnız qəzəblə deyil, anlayışla yanaşır.

Ümid edən insan çətinliklərin içərisində belə gələcək görür.

Bütün bunlar insanın daxili münasibətinin xarici həyata çevrilməsidir.

Sevgi dünyanı görünmədən idarə edən qüvvədir. Çünki onun hakimiyyəti zorla qurulmur. Onun hökmü insanın daxilində yaranır. O, insanı əmr ilə deyil, duyğu ilə hərəkətə gətirir. İnsanın qərarlarına, münasibətlərinə, fədakarlıqlarına, seçimlərinə və gələcəyə baxışına təsir edir.

Sevgi insanı yalnız sevdiyi varlığa bağlamır. O, insanı həyata bağlayır. Yaşamağın mənasını genişləndirir. Başqasının sevincini öz sevincinə, ağrısını öz ağrısına çevirməyi öyrədir. İnsan öz sərhədlərindən çıxaraq başqa bir insanın dünyasına daxil olur.

Dünyanın görünən tərəfi hər gün dəyişir. Şəhərlər böyüyür, texnologiyalar yenilənir, sərhədlər dəyişir, yeni sistemlər yaranır. Lakin insanın daxilindəki əsas ehtiyaclar dəyişmir. İnsan yenə anlaşılmaq, sevilmək, dəyərli olmaq və kiminsə həyatında mənalı iz buraxmaq istəyir.

Bəlkə də bəşəriyyətin ən böyük ehtiyacı yeni texnologiyalardan daha çox yeni mənəvi münasibətlər yaratmaqdır. Çünki texnologiya insanları bir-birinə yaxınlaşdıra bilər, amma onları bir-birinə sevdirə bilməz. Qanun insanı müəyyən davranışa məcbur edə bilər, amma onun qəlbində mərhəmət yarada bilməz. Maddi imkan insanın rahatlığını təmin edə bilər, amma ruhuna mənanı həmişə verə bilməz.

Bu mənada sevgi insan həyatının görünməyən arxitekturasıdır. O, ailələrin təməlində, dostluqların sədaqətində, müəllimlərin fədakarlığında, valideynlərin qayğısında, insanların Vətənə bağlılığında, sənətkarların yaradıcılığında və insanlığın gələcəyə olan ümidində yaşayır.

Sevgi dünyanı ona görə idarə edir ki, insanın daxilindəki ən dərin qərarların çoxunda onun izi vardır.

İnsan nəyi sevirsə, onun uğrunda yaşayır.

Nəyi qoruyursa, onunla öz kimliyini müəyyənləşdirir.

Nəyə bağlıdırsa, həyatının istiqamətini çox vaxt həmin bağlılıq müəyyən edir.

Ona görə sevgi sadəcə qəlbin duyduğu hiss deyil. Sevgi insanın həyatına istiqamət verən, münasibətlərini formalaşdıran, gələcəyə ümid yaradan, yaxşılığı çoxaldan və insanı öz mənəvi sərhədlərindən çıxaran böyük qüvvədir.

Ən mühüm həqiqət isə budur ki, sevginin dünyanı dəyişməsi üçün həmişə böyük sözlərə ehtiyacı yoxdur. Bəzən bir insanın digərinə göstərdiyi səmimi münasibət kifayətdir. Çünki böyük dəyişikliklər çox vaxt görünməyən yerdə başlayır.

İnsan qəlbində.

Və qəlbdə başlayan sevgi bir gün davranışa, davranış yaxşılığa, yaxşılıq başqa bir insanın həyatına, həmin həyat isə bütöv bir cəmiyyətin mənəvi atmosferinə çevrilə bilər.

Beləliklə, dünyanın ən səssiz qüvvəsi bəzən onun ən böyük idarəedicisinə çevrilir.

Bu qüvvənin adı sevgidir.

Sevil Azadqızı