Ömrüm uzunu ən böyük arzularımdan biri Ulu Öndər Heydər Əliyevi görmək, bir möcüzə belə olsa, onun qarşısında öz ürək sözlərimi söyləmək olub. XX əsrin dünya tarixində şərəfli bir yer tutan bu dahi insan mənim üçün ilk növbədə böyük Azərbaycanın simvolu, rəmzi olan ŞƏXSİYYƏT idi.Mən bu arzuma 1997-ci ildə çatdım. Azərbaycan yazıçılarının X qurultayından bir gün öncə, oktyabr ayının sonuncu günündə Ulu Öndərin ədəbi gəncliyin nümayəndələri ilə görüşü oldu. Ədəbi gənclik və onların problemləri ilə bağlı bir sıra məqalələrlə mətbuatda çıxış etdiyimə görə Mədəniyyət nazirliyi və Yazıçılar Birliyi mənə tapşırmışdılar ki, Ulu Öndərin qarşısında bu mövzuda məruzə edim. Yəni müasir ədəbi gənclik və onların yaradıcılığı barədə fikir söyləyim. Ulu Öndər çox mənalı bir giriş sözü söylədi, sonra Anar müəllim sözü mənə verdi. Ömrümün ən həyəcanlı çağı başladı. Hiss elədim ki, Ulu Öndər diqqətlə mənə qulaq asır. Arada mənə suallar da verdi. Və çıxışımın sonunda ondan tərif də eşitdim. Bu, mənim həyatımda ən böyük unudulmaz bir gün idi. 2003-cü ildə «Azərbaycan» jurnalının səksən illiyi münasibətilə Ulu Öndərin imzası ilə təltif olunanlar arasında mən də var idim-«Əməkdar mədəniyyət işçisi» fəxri adına layiq görüldüm.

Müasir Azərbaycan dövlətinin qurucusu, Ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin həyatı, onun çoxillik ictimai-siyasi və dövlətçilik fəaliyyəti, Şəxsiyyəti barədə çoxlu əsərlər yazılıb.Dünyanın tanınmış liderləri, sənət adamları, alimlər, şairlər Heydər Əliyevin qeyri-adi şəxsiyyətinə hörmət və ehtiramla elə fikirlər söyləmişlər ki, bunları oxuyanda bəyük qürur hissi keçirirsən. Ancaq mən bunların heç birini yada salmaq istəmirəm, Yalnız böyük qazax yazıçısı Oljes Süleymenovun bir fikrini xatırlamaq istəyirəm: «Heydər Əliyev dahi şəxsiyyətdir, dahilər isə az-az doğulurlar».

Şair-publisist Gülşən Behbud Ulu Öndərin anadan olmasının 100-cü ilində-Heydər Əliyev ilində «100 ilin imzası» adlı çox maraqlı bir kitab nəşr etdirib. Üstündən ü çilə yaxın bir vaxt keçib, amma bu kitab mənim fikrimcə, son illərdə Heydər Əliyev haqqında yazılan kitablar sırasında xüsusilə seçilir.

Kitabda Heydər Əliyevin canlı və canlı olduğu qədər də parlaq obrazı yaradılmışdır. O, elə bir şəxsiyyət idi ki, bu şəxsiyyəti yalnız bir aspektdə izləmək qeyri-mümkündür. Çünki Heydər Əliyev şəxsiyyətində həm siyasət aləminin dünyaca məhşur olan bir korifeyi, həm öz xalqının əsrlərdən bəri ən gözəl keyfiyyətlərini özündə əks etdirən və «Mən fəxr edirəm ki, azərbaycanlıyam» deyən bir millət babası, həm yaradıcı, qurucu rəhbər kimi fəaliyyəti- müstəqil Azərbaycan ideyasını gerçəkləşdirən liderliyi, həm də bir Ustad kimi siyasətdə də, diplomatiyada da, azərbaycançılığında da özündən sonra ənənə yaratması…bütün bunlar onun şəxsiyyətinin bir-birindən ayrılmaz hissələridir.

Gülşən Behmud ilk növbədə Heydər Əliyevi əsrin siyasətçisi kimi təqdim edir: «Heydər Əliyev dünyanın nadir, unikal, seçilən siyasət adamı idi. O, dünya siyasətinə təsir etmək gücündə olan lider idi. Heydər Əliyev böyük siyasət üçün yaranan, təkcə bir ölkə miqyasında yox, dünya əhəmiyyətli məsələlərin həllində qətiyyətli sözünü deyə bilən nadir siyasətçi idi. O, dünyanın bütün ölkələri və onların rəhbərləri ilə, hətta məkrli düşmənlərimizlə də «sülh dili» ilə danışmağı bacarırdı. Ulu öndərimizin ən ali insani keyfiyyətləri, fenomen xarakteri, insanlarla dil tapmaq bacarığı, hərəni öz dilində danışdırmaq məharəti onu tanıyanların sevimlisinə çevirirdi. Hər dövlət xadiminə xas olmayan üstünlüklər ulu Taerının Heydər Əliyevə verdiyiən ali keyfiyyətlər idi».

Təbii ki, müəllif Heydər Əliyevin siyasət aləmində uğurlarını qeyd edərkən ilk növbədə, onu Azərbaycanın yeni tarixinin yaradıcısı və qurucusu kimi nəzərə çarpdırır. 1969-cu ilin 14 iyulunda Azərbaycanda siyasi hakimiyyətə gəldiyi gün tariximizdə yeni bir mərhələnin başlanğığı qoyulur. Birinci hakimiyyət dövrü SSRİ-nin çox davamlı, amma getdikcə dağılmağa doğru baş aldığı illərə təsadüf edir. Heydər Əliyev bu dönəmdə Azərbaycanı geridə qalmış bir respublikadan irəliyə doğru apardı, milli özünüdərki qüvvətləndirdi. Azərbaycan bütün sahələrdə inkişaf yollarını keçərək qabaqcıl respublikaya çevrildi. O, Siyasi Bürosu üzvlüyündə də öz siyasi manerasını dəyişmədi, SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini kimi təkcə Sovetlər İttifaqında deyil, beynəlxalq aləmdə də böyük nüfuz qazandı.Lakin təbii ki, belə bir liderin-belə bir siyasətçinin Kremldə çoxlarını təşvişə saldı və Heydər Əliyev bir müddət siyasətdən uzaqlaşdı. Amma TARİX və ZAMAN belə bir lideri, belə bir siyasət xadimini itirə bilməzdi. Çünki «Siyasi hakimiyyət məngənəsində sıxılan Azərbaycana rəhbərlik etiək məsuliyyətini yalnız Heydər Əliyev öz üzərinə götürə bilərdi». Azərbaycanın 90-cı illər ictimai-siyasi mənzərəsi bizim hamımızı düşündürürdü, fikirləşirdik ki, Azərbaycan düşdüyü bu bəlalardan necə xilas ola bilər?

«Bu dövrdə dünyanın diqqət mərkəzi Azərbaycana yönəlmişdi. Bir-birinin ardınca baş verən ağır siyasi proseslər, millətçi seperatçılıq Azərbaycanın dövlətçiliyini sarsıtmış, onun müstəqilliyini və azadlığını təhlükə altına almışdı. Belə çıxılmaz siyasi vəziyyətdə bütün bu çətinlikləri yaşadıqdan sonra birmənalı şəkildç dərk etdi ki, hər yetəndən lider ola bilməz».

Doğrudan da, Heydər Əliyevin Azərbaycana qayıdışı müstəqillik, iqtisadi yüksəliş, elmi tərəqqi dövrü, beynəlxalq aləmdə ölkənin nüfuzunun vartması kimi tarixə yazıldı. Və Heydər Əliyev «Əməlləri, addımları ilə tarixləşən ..şəxsiyyətə» çevrildi.

Heydər Əliyevlə başlanan Müstəqillik və İqtisadi Yüksəliş dövrü zaman etibarilə yeni bir mərhələyə qədəm qoydu. Dahi şəxsiyyətlərin əksəriyyəti özlərinin varisi olmadan dünyadan köçürlər, lakin Heydər Əliyev dövlətçilik və siyasət məktəbini keçmiş İlham Əliyev Azərbaycan respublikasının prezidenti kimi bu iyirmi üç ildə ona olan etimadı tamamilə dobrultdu. İlham Əliyev Ali Baş Komandan kimi Azərbaycan xalqının şanlı qələbəsini təımin etdi, ordumuzun və xalqımızın vəhdəti bunu sübut elədi ki, Azərbaycan xalqı heç vaxt məğlubiyyətlə barışmayacaq, öz qələbəsini döyüş meydanlarında əldə edəcək. İlham Əliyev Azərbaycanın XXI əsrdəki liderinə çevrildi: «Prezident İlham Əliyevin fəaliyyəti nəhəng beynəlxalq iqtisadi layihələrdən tutmuş böyük diplomatik qərarların, bəyənatların qəbul olunmasına qədər şəxsiyyət idi»öz təsirini göstərdi. Bu gün Azərbaycanın zirvələrə doğru addımladığını nəinki xalqımız, bütün beynəlxalq aləm görür Azərbaycan bu gün təkcə Cənub Qafqazda deyil, Avropanın tolerantlıq, sülh və inkişaf mərkəzlərindən biri kimi tanınır».

Gülşən Behbud Heydər Əliyevin canlı, unudulmayan obrazını yaratmağa səy etmiş və tərəddüdsüz deyə bilərik ki, buna nail ola bilmişdir. Xüsusilə «Heydər Əliyev heyrətləndirməyi bacaran şəxsiyyət idi» yazıçında. Gəlin, həmin yazıdan bu sətirlərə diqqət yetirək: «Müstəqil Azərbaycan Heydər Əliyevin şah əsəridir. «Azərbaycan xalqı xoşbəxtdir ki, ona Heydər Əliyev kimi müdrik siyasi xadim rəhbərlik edib..» Bu sözlər dünyanın bir sıra dövlət başçılarının dilindən dəfələrlə səslənib. Bu, bir həqiqətdir. Məhz bu dahi insanın səyi nəticəsində Azərbaycan dönməz müstəqilliyə, inkişafa, tərəqqiyə qədəm qoydu».

«100 ilin imzası» kitabında Gülşən Behbud Ulu Öndərlə, onun şəxsiyyəti və dövlət rəhbəri kimi fəaliyyəti, həmçinin yaradıcı, qurucu insan olaraq şəxsi keyfiyyətləri ilə əlaqədar Azərbaycanın tanınmış ziyalılarından müsahibələri də maraq doğurur. O ziyalıların hər biri Heydər Əliyevin hər iki hakimiyyəti dövründə təkcə müşahidəçi qismində deyil, həm də onun siyasətini dəstəkləyən insanlar kimi çıxış edirlər. Akademik Nizami Cəfərov etiraf ejir ki: «Heydər Əliyev AKtatürk məpkəzi yarananda məni qəbul etdi, əmrimi verib, fəaliyyətimiz üçün də gözəl bir bina verdi. Ədəbiyyatdan, tarixdən, xalqımızın gələcəyindən, görülməyi vacib olan işlərlə bağlı maraqlı və unudulmayan söhbətlər etdi. Mənim üçün Heydər Əliyevin söhbətləri eşitdiyim elmi, ictimai, siyasi, ideoloji mühazirələrin ən mükəmməli idi» Daha sonra Nizami Cəfərov Heydər Əliyevin yaratdığı Atatürk mərkəzinin fəaliyyətindən söz açır. Bu mərkəzin başlıca proqramı Türk dünyasında Atatürkün ideyalarını təbliğ etmək və türkçülüyü inkişaf etdirmək idi, elmi mərkəz bu sahədə xeyli səmərəli işlər görüb. Başqa bir tanınmış ziyalı, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, professor Cəbi Bəhrəmov Heydər Əliyevin Azərbaygan tarix elmində müstəsna xidmətlərindən söz açır. Yazır: !Heydər Əliyev milli tariximizə çox böyük diqqət göstərirdi. O, Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsində təhsil alıb, Azərbaycan tarixinin bütün məqamlarını çox gözəl bilirdi. Tarixi abidələrimizin qorunması üçün çox mühüm qərarlar qəbul etmişdi. Heydər Əliyev 1972-ci ildə çoxcildlik Azərbaycan tarixinin yazılması üçün mühüm qərar qəbul edi» Cəbi müəllimin müsahibəsində Heydər Əliyevin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı qətiyyətli çıxışları haqqında da söz açır. 1996-cı ildə ATƏT-in zirvə konfransında ermənilərin və onların himayədarlarının apardığı təbliğat nəticəsində Azərbaycan respublikasının ərazi bütövlüyü müzakirə olunarkən hətta səsverməyə qoyulmamışdı. Heydər Əliyev buna rvzılıq verə bilməzdi. Heydər Əliyev ATƏT-in yekun sənədinə razılıq verməmək haqqında qərar qəbul edir. Ulu Öndər azərbaycanlıların ən ağır məsələsi olan soyqırımı ilə bağlı qərar qəbul edir.

Yazıçı-publisist, millət vəkili Aqil Abbasın müsahibəsində də Heydər Əliyevlə bağlı maraqlı məqamlar diqqəti cəlb edir. Ulu Öndərin Azərbaycan mədəniyyəti və ədəbiyyatı ilə müntəzəm maraqlanması xüsusi qeyd olunur. « «Heydər Əliyev öz millətsevərliyinrp, uzaqgörən siyasətini Şuşada Vaqifin məqbərəsinin ucaldılmasında göstərirdi. Hər il Şuşada Vaqif poeziya günləri keçirməsi, ölkə elitasının Şuşaya toplaşması, dünyaya göstərilməsi, təbliğ olunması o zaman üçün böyük addımlar idi». Aqil Abbasın sözlərinə əlavə edib deyə bilərik ki, Heydər Əliyevin çoxcəhətli fəaliyyətində mədəniyyət məsələləri xüsusi yer tuturdu. Onun hər iki hakimiyyəti dövründə Azərbaycan mədəniyyəti özünün intibah mərhələsini yaşayırdı. O, bədii ədəbiyyatın, teatr sənətinin, rəssamlığın, memarlığın, kinonun bütün problemlərinə münasibət bildirir, mədəniyyət xadimlərinin qiymətləndirilməsində səyini əsirgəmirdi. Süleyman Rüstəm, Süleyman Rəhimov, Qara Qarayev, Rəşid Behbudov, Niyazi kimi sənətkarlar SSRİ-nin ən yüksək mükafatına – Sosialist Əməyi Qəhrəmanı fəxri adına layiq görüldülər. Onun Bəxtiyar Vahabzadəyə, Yusif Səmədoğluya, Məmməd Araza, Qabilə, Anara, Elçinə – onların yaradıcılığına yüksək qiymət verməsini yaxşı xatırlayırıq.

Heydər Əliyev Naxçıvanda doğulub, onun bu diyara məhəbbəti ayrıca bir söhbətin mövzusudur, bu haqda bir sıra yazılar da qələmə alınıb. Gülşən xanım tarixçi-politoloq Dünyamalı Pənahovla müsahibəsini də Heydər Əliyev və Naxçıvan mövzusunda aparır. Heydər Əliyevin Azərbaycana qayıdışı Naxçıvanla başladı, o, Naxçıvan Ali Məclisinin sədri seçildi dpqqətli Dünyamalı Pənahov Heydər Əliyevin tapşırığı ilə Ali Məclisdə-xarici işlər şöbəsində baş referent və müdir əvəzi kimi çalışır. Və bu böyük insanı, onun Ali Məclis sədri kimi yorulmaz fəaliyyətini, qibtəediləsi işgüzarlığını öz gözləriylə görən Dünyamalı Pənahov söyləyir: «Ali Məclisdə sessiyalar keçirilirdi. Heydər Əliyev çıxışlar edirdi. Sonra o çıxışlar yazılırdı, sənədləşdirilirdi. Təqdim edilirdi Heydər Əliyevə qol çəkmək üçün. Bir dəfə yenə çıxışlar oldu, yazıldı və təqdim edildi. O qədər diqqətli və dəqiq insan idi ki, bir cümlədə olan dəyişikliyi belə görür, həmən dəyişdirilirdi. Bu cümləni mən elə yox, belə demişəm, deyirdi. Çıxışları bir saat, iki saat çəkirdi. Azərbayc dilində etdiyi çıxışı rus dilində də edirdi, elə danışırdı ki, elə bil kağızdan oxuyur, bir nöqtəsi, vergülü belə əskik gəlməzdi».

«100 lin imzası» kitabında bir bölmə belə adlanır: «Milli sərvətimiz-Heydər Əliyev». Bu bölmədə Gülşən Behbud səkkiz tanınmış Azərbaycan qadınının Ulu Öndərə sevgilərini izhar edən məqalələri ilə bizi tanış edir. Heydər Əliyevin Azərbaycan qadınlarına – onların zərif, incə aləminə, hər sahədə göstərdikləri yüksək nailiyyətlərə dəyər verməsinə dair onlarla, yüzlərlə misallar gətirmək olar. Onun böyük şəxsiyyət, əvəzedilməz insan, siyasi dider kimi özünəməxsus xüsusiyyətləri Zenfira Ağayevanın, Zəhra Muradovanın, Bahar Qasımovanın, Xuraman Muradovanın, Mahirə Əsədovanın, Vəfa Abbasovanın, Gülnarə Şahmur «dovanın, Könül Mikayılovanın ürək sözlərində çox gözəl ifadə olunub. Gülşən Behbudun Heydər Əliyevə həsr etdiyi «100 ilin imzası» kitabı haqqında bu yazını elə müəllifin «Böyük şəxsiyyət» adlı şeirindən bir parça ilə bitirirəm: