Sevgi insan həyatının ən qədim, ən sirli və ən dərin duyğularından biridir. İnsan dünyaya göz açdığı ilk gündən etibarən sevgiyə ehtiyac duyur. Ana qucağında hiss edilən istilik, ata qayğısında duyulan güvən, uşaqlıq dostluğunda yaranan bağlılıq, illər keçdikcə formalaşan məhəbbət, Vətənə, torpağa, insanlığa olan sevgi, bütün bunlar insan qəlbinin müxtəlif istiqamətlərə açılan yollarıdır. Lakin sevginin ən böyük möcüzəsi ondadır ki, onun həqiqi ünvanı zaman və məkanla məhdudlaşmayan qəlbdir.

Qəlbin sonsuzluğu dedikdə yalnız insanın duyğularının çoxluğu nəzərdə tutulmur. Qəlbin sonsuzluğu insanın sevə bildiyi qədər bağışlamağı, anlayışı, sədaqəti, mərhəməti və ümidini qorumağı bacarmasıdır. İnsan maddi baxımdan məhdud ömür yaşayır, lakin onun qəlbində yaratdığı sevgi bəzən öz ömründən qat-qat uzun yaşayır. Bir insan dünyadan köçə bilər, amma onun sevgisi başqa bir insanın xatirəsində, sözündə, davranışında, hətta gələcək nəsillərin yaddaşında yaşamağa davam edə bilər.

Sevgi qəlbin öz dili ilə danışmasıdır. Bu dilin nə əlifbası, nə də sərhədi vardır. Bəzən bir baxış, bir təbəssüm, bir səssizlik bütöv bir etirafdan daha çox məna daşıyır. İnsan ürəyində olanı sözlə ifadə edə bilmədiyi zaman belə, sevgi öz yolunu tapır. Çünki həqiqi sevgi yalnız dilin deyil, varlığın ifadəsidir.

İnsan çox söz deyə bilər, amma hər deyilən söz sevginin sübutu deyil. Sevgi davranışda görünür. Çətin gündə yanında olmaq, kədərli insanın dərdini bölüşmək, heç kim görmədiyi halda yaxşılıq etmək, qarşılığını gözləmədən əl uzatmaq, bunlar sevginin səssiz ifadələridir. Əsl sevgi səs-küylü olmur; o, çox zaman insanın daxilində sakitcə böyüyür.

Qəlbin sonsuzluğu məhz burada başlayır: insanın özündən kənara çıxa bilməsində. Özünü düşünən insanın dünyası daralır, başqasının ağrısını duyan insanın dünyası isə genişlənir. Sevgi insanı yalnız sevdiyi şəxsə deyil, bütövlükdə həyata yaxınlaşdırır.

Həqiqətən sevən insan təbiətdəki gözəlliyi də başqa cür görür. Günəşin doğuşu, yağışın səsi, küləyin pıçıltısı, payız yarpaqlarının yerə düşməsi, yaz səhərinin işığı onun üçün adi mənzərə olaraq qalmır. Çünki sevgi insanın baxışlarını dəyişir. Dünyanın özü dəyişməsə də, onu görən qəlb dəyişir.

Sevginin ən böyük sınaqlarından biri zamandır. Zaman insanın görünüşünü dəyişir, həyat şəraitini dəyişir, münasibətlərin formasını dəyişir. Lakin həqiqi sevgi zamanın dəyişdirdikləri arasında dəyişməz qala bilən nadir mənəvi dəyərlərdəndir.

Gənclik sevgisi ilə illərin yetkin sevgisi arasında böyük fərq vardır. Gənclikdə sevgi daha çox həyəcan, arzular və xəyal üzərində qurula bilər. İllər keçdikcə isə sevginin mahiyyəti dərinləşir. İnsan anlayır ki, sevmək yalnız xoşbəxt günləri bölüşmək deyil; xəstəlikdə, kədərdə, uğursuzluqda, yorğunluqda, həyatın ağır sınaqlarında da bir-birinin yanında qalmaqdır.

Belə sevgi artıq hissdən daha böyük bir mənaya çevrilir. O, mənəvi məsuliyyətə çevrilir.

Qəlbin sonsuzluğunu ölçmək mümkün deyil. İnsan bir ürəyə sahib olsa da, həmin ürəkdə saysız-hesabsız insan üçün yer tapa bilər. Ana övladlarının hər birini ayrı-ayrılıqda sevə bilir. Müəllim yüzlərlə şagirdin taleyində iz buraxa bilir. Dost bir insanın həyatında ən ağır anda dayaq ola bilir. Şair isə minlərlə insanın qəlbində öz misraları ilə özünə yer tapa bilir.

Deməli, qəlbin böyüklüyü onun içində nə qədər duyğu saxlaması ilə deyil, həmin duyğuları nə qədər insanla bölüşməsi ilə müəyyənləşir.

Sevginin ən gözəl tərəflərindən biri onun insanı yaxşılığa doğru dəyişdirməsidir. Həqiqətən sevən insan öz davranışlarına daha çox diqqət edir. Çünki sevdiyi insanı incitməkdən qorxur. Onun sözlərinə, hisslərinə, susqunluğuna belə həssas yanaşır.

Amma sevgi yalnız iki insan arasındakı münasibət deyil. İnsan öz peşəsini sevə bilər, yaratdığı əsəri sevə bilər, müəllimliyi, elmi, sənəti sevə bilər. İnsan doğulduğu kəndi, şəhəri, torpağı, Vətəni sevə bilər. Bütün bu sevgilər qəlbin müxtəlif pəncərələridir.

Vətən sevgisi qəlbin ən uca duyğularından biridir. İnsan doğulduğu torpağın hər qarışını öz xatirələri ilə bağlayır. Uşaqlıq keçən küçələr, məktəb yolu, ata ocağı, kəndin yolları, dağlar, çaylar, ağaclar insanın yaddaşında adi görüntülər kimi qalmır. Onlar həyatın bir parçasına çevrilir.

İnsan yaşadığı yerdən uzaq düşəndə bəzən anlayır ki, torpağa bağlılıq yalnız coğrafi yaxınlıq deyil. Vətən qəlbdə daşıdığımız mənəvi ünvandır. Ona görə insan dünyanın hansı yerində yaşamasından asılı olmayaraq, doğulduğu torpağın həsrətini içində yaşada bilər.

Sevgi insanı bağışlamağı da öyrədir. Lakin bağışlamaq edilən hər səhvi unutmaq demək deyil. Bağışlamaq insanın qəlbində nifrətə yer verməməsidir. Bəzən insanın ən böyük qələbəsi qarşısındakını məğlub etmək yox, öz daxilindəki kin və qəzəbi məğlub etməkdir.

Nifrət qəlbi ağırlaşdırır, sevgi isə onu azad edir. İnsan kin saxladıqca keçmişin yükünü gələcəyə daşıyır. Bağışlamağı bacardıqda isə öz ruhuna nəfəs almaq imkanı verir.

Sevgi ilə bağlı ən böyük yanlış təsəvvürlərdən biri onun həmişə xoşbəxtlik gətirməli olduğunu düşünməkdir. Halbuki sevgi bəzən insana ağrı da verir. Ayrılıq, həsrət, itki və gözləmək də sevginin taleyində vardır.

Bəzən insanın qəlbində yaşayan ən böyük sevgi məhz əlçatmaz bir həsrətin içində formalaşır. Yanında olmayan bir insanı xatırlamaq, onunla bağlı xatirələri qorumaq, keçmişin gözəl anlarını unutmağa razı olmamaq da qəlbin sədaqətidir.

Belə məqamlarda sevgi artıq görüşdən deyil, xatirədən güc alır.

İnsan qəlbinin ən böyük möcüzələrindən biri xatirələri qorumaq qabiliyyətidir. İllər keçir, saçlara dən düşür, üz cizgiləri dəyişir, həyatın səsi əvvəlki kimi olmur. Amma qəlbdə müəyyən insanlar və anlar öz ilk təravətini qoruyur.

Bir insanın illər əvvəl söylədiyi sadə bir söz uzun müddət yadda qala bilər. Bir baxış, bir əl sıxması, bir vida, bir məktub, bir məktəb xatirəsi insanın ömrünün sonuna qədər onunla yaşaya bilər. Çünki zaman hadisələri uzaqlaşdıra bilər, amma mənəvi izləri həmişə silə bilmir.

Qəlbin sonsuzluğu həm də xatırlamaq sənətidir. İnsan sevdiklərini yalnız yanındaykən deyil, uzaqda olduqları zaman da yaşadır. Bəzən bir insanın fiziki yoxluğu onun mənəvi varlığını daha da gücləndirir.

İnsan itirdiyi şəxslə danışa bilməsə də, onunla daxilində söhbət edə bilər. Onun məsləhətlərini xatırlaya, gülüşünü yada sala, davranışlarından nəticə çıxara bilər. Beləcə, yoxluq varlığın tam əksi olmur; sevgi yoxluğu da mənəvi bir varlığa çevirə bilir.

Əsl sevgi insanı sahiblik düşüncəsindən uzaqlaşdırır. Sevmək qarşısındakı insanı özünə məcbur etmək deyil. Sevgi azadlığın içində sədaqət yaratmaqdır. Qarşı tərəfin seçimlərinə, düşüncələrinə, şəxsiyyətinə hörmət etmək sevginin ən yüksək formalarından biridir.

Harada məcburiyyət varsa, orada sevginin saflığı azalır. Çünki sevgi insanı sıxmaq üçün deyil, yaşatmaq üçün yaranır. Sevən insan qarşısındakı insanın xoşbəxtliyini öz xoşbəxtliyinin bir hissəsi kimi görə bilir.

Sevginin qəlbdə yaratdığı sonsuzluq insanın dünyagörüşünü də dəyişdirir. O, hər hadisəyə yalnız şəxsi mənfəət baxımından yanaşmamağı öyrənir. Başqasının sevincinə sevinmək, başqasının uğuruna həsəd aparmamaq, ehtiyacı olan insana yardım etmək, bunların hamısı sevginin insan xarakterində yaratdığı dəyişikliklərdir.

Belə insanın dünyası daha geniş olur. Çünki onun qəlbində yalnız “mən” deyil, “biz” düşüncəsi də yaşayır.

İnsan həyatının müxtəlif mərhələlərində sevginin mənasını fərqli anlayır. Uşaqlıqda sevgi qayğıdır. Gənclikdə sevgi arzudur. Yetkinlikdə sevgi məsuliyyətdir. Yaşlılıqda isə sevgi daha çox xatirə, sədaqət və mənəvi yaxınlıq şəklində özünü göstərir.

Lakin bunların hamısının əsasında eyni həqiqət dayanır: insan sevmədən tam mənada yaşaya bilmir.

Qəlbin sonsuzluğu yalnız sevmək qabiliyyətində deyil, sevgini qorumaq gücündədir. Həyatın çətinlikləri insanı bəzən yorur. İnsan xəyal qırıqlığına uğrayır, etibar etdiyi şəxsdən incinir, arzuladığı münasibəti itirir. Belə zamanlarda qəlb özünə qapanmaq istəyir.

Amma bir dəfə incinmək bütün dünyaya qarşı qapıları bağlamaq üçün səbəb olmamalıdır. Çünki bir insanın səhvi sevginin günahı deyil. Bir münasibətin uğursuzluğu insanlığın bütün gözəlliklərini silmir.

Qəlbin böyüklüyü məhz yaralandıqdan sonra yenidən sevə bilməkdə görünür.

Sevgi ilə sənət arasında da görünməz bir bağ vardır. Böyük sənət əsərlərinin arxasında çox vaxt insanın yaşadığı dərin hisslər dayanır. Şair sevincini də, kədərini də, həsrətini də sözə çevirərək başqalarının qəlbinə çatdırır.

Bir misra illərlə yaşayan hissə çevrilə bilər. Bir şeir müəllifinin ömrünü aşaraq başqa insanların duyğularına çevrilə bilər. Beləliklə, söz qəlbin sonsuzluğunu zamana daşıyan körpüyə çevrilir.

Ədəbiyyatda sevginin ölümsüzlüyünün bu qədər geniş işlənməsi təsadüfi deyil. İnsan özünün faniliyini anlayır və bunun qarşısında mənəvi davamlılıq axtarır. O, istəyir ki, yaşadığı duyğular yalnız öz ömrünün sərhədlərində qalmasın.

Sevgi bu mənada insanın fanilik qarşısında yaratdığı ən böyük mənəvi müqavimətlərdən biridir. İnsan gedir, amma onun sevdiyi, yazdığı, yaratdığı, yaxşılıq etdiyi insanlar və izlər qalır.

Qəlbin sonsuzluğu bəzən bir uşağın gülüşündə görünür. Bəzən yaşlı bir insanın xatirəsində, müəllimin şagirdinə dediyi bir cümlədə, dostun çətin gündə uzatdığı əlində, ananın övladına baxışında görünür.

Böyük sevgi həmişə böyük hadisələrdə görünmür. Bəzən həyatın ən kiçik anlarında gizlənir. Bir stəkan su vermək, xəstənin yanında oturmaq, yorğun insanı dinləmək, kimsəsizin halını soruşmaq — bunlar sadə görünür, amma insan münasibətlərinin mənəvi əsasını təşkil edir.

Sevgi insanın yalnız başqalarına münasibətini deyil, özünə münasibətini də müəyyənləşdirir. Özünü dəyərsiz hesab edən insan bəzən başqasının sevgisini də qəbul etməkdə çətinlik çəkir. Halbuki insan öz varlığının qiymətini bilməlidir.

Özünü sevmək eqoizm deyil. Özünü sevmək öz qüsurlarını görmək, səhvlərindən nəticə çıxarmaq, mənəvi inkişaf üçün çalışmaq və öz həyatına məsuliyyətlə yanaşmaqdır. Özünü anlayan insan başqasını da daha sağlam şəkildə sevə bilir.

Sevgi qəlbin qapısını açır, lakin həmin qapıdan keçmək üçün etibar lazımdır. Etibar olmayan münasibətdə sevgi uzun müddət yaşaya bilmir. Çünki sevgi yalnız hiss deyil, həm də güvəndir.

Etibarın qurulması illər tələb edə bilər, lakin bir anın içində sarsıla bilər. Buna görə həqiqi sevgi diqqətli davranış, dürüstlük və sədaqət istəyir. İnsan sevdiyi şəxsin qəlbini əmanət kimi qəbul etməlidir.

Sevginin ən yüksək mərtəbələrindən biri qarşılıq gözləmədən yaxşılıq etməkdir. İnsan yalnız ona yaxşılıq edənə yaxşılıq edirsə, bu, müəyyən mənada qarşılıqlı münasibətdir. Amma insan heç bir mükafat gözləmədən yaxşılıq edirsə, artıq qəlbinin mənəvi zənginliyini nümayiş etdirir.

Belə sevgi insanı ucaldır. Çünki o, mənfəətdən azaddır.

Qəlbin sonsuzluğu həm də ümidin yaşamasıdır. İnsan hər şeyini itirdiyi bir anda belə, içində kiçik bir işıq saxlaya bilər. Sevgi həmin işığı qoruyan ən güclü duyğulardan biridir.

Ümid olmayan yerdə həyat ağırlaşır. Sevgi isə insana “hələ hər şey bitməyib” deyə bilən daxili bir səs verir. Bu səs bəzən insanı yenidən ayağa qaldırır, yenidən yaşamağa, yaratmağa və inanmağa sövq edir.

Həyatda bəzi insanlar vardır ki, onların varlığı bir insanın ömrünün istiqamətini dəyişir. Onlar bəzən bir müəllim, bir valideyn, bir dost, bir həyat yoldaşı, yaxud sadəcə doğru zamanda qarşılaşdığımız bir insan olur.

Belə insanların bizə verdiyi yalnız sevgi deyil, həm də mənadır. Onlar bizə özümüzdə görmədiyimiz gücü göstərir, yolumuzu işıqlandırır və qəlbimizdə uzun müddət yaşayan iz buraxırlar.

İnsan qəlbinin sonsuzluğunu ən çox itki qarşısında anlayır. Sevdiyimiz bir insan dünyadan köçəndə onun fiziki varlığını itiririk, lakin onunla bağlı duyğularımız yox olmur. Əksinə, xatirələr bəzən daha da dərinləşir.

Bu baxımdan sevgi ölümün qarşısında da müəyyən mənada öz davamlılığını qoruyur. Ölüm insanı bizdən ayıra bilər, amma onun qəlbimizdə tutduğu yeri asanlıqla ala bilməz.

Sevginin sonsuzluğu insanın xatirə yaratmaq qabiliyyətində də yaşayır. Birlikdə keçirilən sadə günlər, birgə gülüşlər, uzun söhbətlər, səssiz baxışlar illər sonra belə insanın daxilində yenidən canlana bilir.

Deməli, sevgi yalnız gələcəyi deyil, keçmişi də işıqlandırır. İnsan keçmişə baxanda yalnız hadisələri deyil, həmin hadisələrin içində yaşadığı duyğuları da görür.

Qəlbin sonsuzluğu insanın yaşadığı illərin sayı ilə ölçülmür. Bəzən uzun ömür sürən insanın qəlbində az iz qalır, bəzən qısa ömür sürən bir insan minlərlə qəlbdə dərin iz buraxır.

Əsas məsələ nə qədər yaşamaq deyil, necə yaşamaqdır. Sevgi ilə yaşayan insanın ömrü yalnız təqvimdəki illərlə ölçülmür. Onun ömrü toxunduğu qəlblərin sayı ilə də davam edir.

Sevgi insanı insan edən ən mühüm mənəvi qüvvələrdən biridir. Elm insanın düşüncəsini inkişaf etdirə bilər, zənginlik həyat şəraitini dəyişə bilər, hakimiyyət müəyyən imkanlar yarada bilər, lakin bunların heç biri qəlbdə sevgi yoxdursa, insanın daxili boşluğunu tam doldura bilməz.

Çünki insanın əsl zənginliyi onun sahib olduqları deyil, içində daşıdığı mənəvi dəyərlərdir.

Qəlbin sonsuzluğu bəzən susmaqda da görünür. Hər şeyi sözlə ifadə etmək lazım deyil. Bəzən sevdiyiniz insanın yanında sakit dayanmaq, onun ağrısını danışmadan hiss etmək, söz axtarmadan əlindən tutmaq ən böyük sevgi etirafıdır.

Səssiz sevginin özünəməxsus dərinliyi vardır. O, nümayiş üçün deyil, yaşamaq üçündür.

Həqiqi sevgi insanın qəlbində iz qoymaqla kifayətlənmir, onun xarakterini də formalaşdırır. Sevən insan daha səbirli olmağı, daha diqqətli davranmağı, sözünün məsuliyyətini daşımağı öyrənir.

Bu səbəbdən sevgi yalnız hiss deyil, həm də tərbiyədir. İnsan sevərək böyüyür, anlayaraq yetkinləşir, bağışlayaraq mənən yüksəlir.

Sevgi qəlbin sərhədlərini genişləndirir. Bir insanı sevən qəlb zamanla bütün insanlara qarşı daha mərhəmətli ola bilər. Çünki sevgi insana başqasının hisslərini anlamaq bacarığı verir.

İnsan bir dəfə həqiqətən dərindən sevəndə anlayır ki, hər kəsin görünməyən bir dərdi, danışılmayan bir hekayəsi, gizlətdiyi bir ağrısı vardır. Bu anlayış insanı daha yumşaq, daha mərhəmətli edir.

Qəlbin sonsuzluğu həm də insanın içində yaşatdığı arzuların sonsuzluğudur. Sevən insan gələcəyə inanır. O, həyatın bütün çətinliklərinə baxmayaraq, yaxşı günlərin mümkün olduğuna inanmaq istəyir.

Bəlkə də insanı yaşadan ən böyük qüvvələrdən biri budur: qəlbdə sabaha yer saxlamaq.

Sevginin ən uca forması insanı dəyişdirmədən qəbul etmək, lakin onun daha yaxşı insan olmasına da dəstək verməkdir. Həqiqi sevgi kor-koranə razılıq deyil. Bəzən sevdiyiniz insana doğru olanı söyləmək, onu səhvdən qorumaq da sevginin bir formasıdır.

Sevgi yalnız “səni olduğun kimi qəbul edirəm” demək deyil; bəzən “sənin daha yaxşı olacağına inanıram” deməkdir.

Qəlbin sonsuzluğunu qorumaq üçün insan öz içində mərhəməti yaşatmalıdır. Mərhəmətsiz sevgi uzunömürlü ola bilməz. Çünki sevgi qarşı tərəfin zəif tərəflərini görəndə onu alçaltmaq deyil, ona dayaq olmaqdır.

İnsan sevdiyi şəxsin güclü tərəflərini sevməklə kifayətlənməməli, onun zəif anlarında da yanında olmağı bacarmalıdır.

Sevgi insanın həyatına məna gətirir. İnsan çalışır, yaradır, öyrənir, yazır, mübarizə aparır, gələcəyə ümid edir. Bütün bunların arxasında çox vaxt sevdiyi insanlara, ailəsinə, Vətəninə və gələcək nəsillərə faydalı olmaq arzusu dayanır.

Məhz buna görə sevgi həyatın yalnız bir hissəsi deyil; onun mənasını müəyyən edən əsas qüvvələrdən biridir.

Qəlbin sonsuzluğu insanın dünyadan köçdükdən sonra belə yaxşılıqla xatırlanmasında davam edir. İnsan özündən sonra sərvət də qoya bilər, ev də tikə bilər, müxtəlif əşyalar da saxlaya bilər. Lakin ən qiymətli miras onun insanlara göstərdiyi münasibətdir.

Bir insanın adı yaxşılıqla çəkilirsə, deməli, onun qəlbi öz ömründən daha uzun yaşamışdır.

Sevgi zamanın qarşısında dayanmaq üçün insanın yaratdığı mənəvi körpüdür. Dünənlə bu gün, ata ilə oğul, müəllimlə şagird, dostla dost, keçmişlə gələcək arasında bu körpünü sevgi qurur.

Bu körpü olmasaydı, nəsillər bir-birini yalnız tarix kimi tanıyardı. Sevgi isə tarixi canlı xatirəyə çevirir.

İnsan həyatının sonunda geriyə baxanda çox şeyin əsl dəyərini yenidən anlayır. Vaxtilə böyük görünən problemlər kiçilir, maddi qazancın əhəmiyyəti azalır, amma kimləri sevdiyi, kimə yaxşılıq etdiyi, kimin həyatında iz buraxdığı daha mühüm görünməyə başlayır.

Çünki həyatın son hesabında insanın topladığı əşyalar deyil, qəlbində və başqalarının qəlbində yaratdığı mənəvi izlər əsas olur.

Sevgi qəlbin sonsuzluğudur, çünki sevginin son nöqtəsi yoxdur. İnsan birini sevdikcə sevgini daha yaxşı anlayır. Bir dəfə bağışladıqca bağışlamağın gücünü dərk edir. Bir dəfə yaxşılıq etdikcə yaxşılığın necə yayıldığını görür.

Bir qəlbdən çıxan sevgi başqa qəlbə keçir, oradan üçüncüsünə çatır. Beləliklə, sevgi görünməyən, lakin insanları bir-birinə bağlayan böyük bir mənəvi zəncir yaradır.

Bəlkə də insanın qəlbinin əsl ölçüsü onun nə qədər sevgi qəbul etməsi ilə deyil, nə qədər sevgi verə bilməsi ilə müəyyən olunur. Çünki almaq asandır, vermək isə fədakarlıq tələb edir.

Sevgi vermək insanın özündən bir parça paylaşmasıdır. Vaxtını, diqqətini, səbrini, qayğısını və ürəyini başqasına ayırmaqdır.

Qəlbin sonsuzluğu insanın içindəki işığın qorunmasıdır. Həyatın müxtəlif sınaqları insanı yoranda belə, həmin işığın sönməsinə imkan verməmək lazımdır. Çünki qəlbdə sevgi varsa, insan ən qaranlıq gecədə belə sabahın işığına inana bilər.

Sevgi həyatın bütün ağrılarını yox etməsə də, həmin ağrıları daşımaq üçün insana güc verir.

Nəticə etibarilə, sevgi insan həyatının keçici bir hissi deyil, insanın mənəvi varlığını müəyyən edən böyük bir dəyərdir. Qəlbin sonsuzluğu isə insanın sevə bilməsinin, bağışlaya bilməsinin, xatırlaya bilməsinin, ümid edə bilməsinin və başqalarının həyatına yaxşılıqla toxuna bilməsinin sonsuzluğudur.

İnsan dünyaya gəlir, müəyyən müddət yaşayır və bir gün bu dünyadan gedir. Bu, həyatın dəyişməz həqiqətidir. Lakin insanın ömrü yalnız doğum və ölüm tarixləri arasındakı zaman deyil. Onun əsl ömrü qəlblərdə buraxdığı izlərlə ölçülür. Əgər bir insan kiminsə kədərli günündə ona təsəlli veribsə, bir uşağın gələcəyinə inam yaradıbsa, bir dostun ümidsiz anında yanında olubsa, ailəsinə sədaqətlə xidmət edibsə, Vətəninə, torpağına, insanlara sevgi bəsləyibsə, deməli, onun ömrü təqvimdə bitmir.

Çünki sevgi ölümün qarşısında belə öz sözünü deyə bilir.

Qəlb bədən qədər məhdud deyil. Bədən bir gün torpağa qovuşur, amma qəlbdən doğan sevgi xatirələrdə, sözlərdə, əməllərdə və başqa insanların mənəvi dünyasında yaşamaqda davam edir. Bir insanın sevgi ilə söylədiyi söz illər sonra başqa bir insanın həyatına işıq sala bilər. Bir müəllimin verdiyi mənəvi dərs nəsildən-nəslə keçə bilər. Bir ananın övladına öyrətdiyi mərhəmət gələcəkdə neçə-neçə insanın həyatında özünü göstərə bilər.

Deməli, sevgi insanın ömrünü uzatmağın yox, onun mənasını genişləndirməyin yoludur.

Qəlbin sonsuzluğu da məhz buradadır: insanın özü sonlu olduğu halda, onun sevgisinin təsiri sonsuzluğa doğru gedə bilir. İnsan bir gün susur, amma onun yaxşılığı danışmağa davam edir. İnsan bir gün gedir, amma onun sevgisi qalanların qəlbində yoluna davam edir. İnsan bir gün görünməz olur, amma onun xatirəsi sevənlərin yaddaşında yenidən görünür.

Buna görə insanın həyatda ən böyük qazancı çox şeyə sahib olmaq deyil, çox qəlbdə yaxşı iz buraxmaqdır. Ən böyük zənginlik sevə bilmək, ən böyük sədaqət unutmayıb xatırlamaq, ən böyük mərhəmət bağışlamaq, ən böyük fədakarlıq qarşılıq gözləmədən yaxşılıq etməkdir.

Sevgi varsa, qəlb daralmaz. Sevgi varsa, ümid ölməz. Sevgi varsa, ayrılıqlar belə tam yoxluğa çevrilməz. Sevgi varsa, insan öz ömründən daha böyük bir mənəvi dünyaya sahib olur.

Və bəlkə də insanın əbədiyyətə ən yaxın olduğu yer məhz qəlbinin içidir. Çünki orada sevgi yaşayırsa, insanın izi də yaşayır.

Sevgi qəlbin başlanğıcıdır, qəlbin sonsuzluğu isə sevginin davamıdır.