Sözlə özünü tanıtmaq insanın varlığını, daxili aləmini, düşüncə səviyyəsini və mənəvi kimliyini cəmiyyətə təqdim etməsinin ən qədim və ən təsirli formasıdır. İnsan dünyaya sükutla gəlir, lakin zamanla söz vasitəsilə öz mövcudluğunu dərk edir və başqalarına bildirir. Söz insanın iç dünyasının səsidir, düşüncənin libasıdır, ruhun görünən halıdır. İnsan özünü zahiri görünüşlə, geyimlə, mövqeylə və ya maddi imkanlarla tanıda bilər, lakin bütün bunlar dəyişkəndir və ötəridir, söz isə insanın daxilindən doğduğu üçün daha qalıcı və daha səmimidir.

Danışıq tərzi, seçilən kəlmələr, sükutun yeri və zamanında deyilən cümlə insanın kimliyini açan əsas açarlardır. İnsan nə qədər gizlətməyə çalışsa da, danışdığı anda özünü ifşa edir, çünki söz düşüncənin məhsuludur və düşüncə insanın həqiqi simasını daşıyır. Düşüncəsi dərin olanın sözü də dərin olar, düşüncəsi səthi olanın danışığı da səthi səslənər. Söz insanın mənəvi səviyyəsinin ölçüsüdür və bu ölçü saxtalığa dözmür. Tarix boyu insanları ayağa qaldıran, xalqları birləşdirən, dövlətlər quran və dağıdan məhz söz olub. Bir kəlmə ümid verib ruhu dirçəldə bilər, bir cümlə nifrət yaradıb cəmiyyətləri parçalaya bilər. Buna görə söz yalnız ünsiyyət vasitəsi deyil, həm də böyük məsuliyyətdir. İnsan danışarkən təkcə qarşısındakına deyil, öz adına da cavabdeh olur.

Deyilən hər söz insanın daxili mədəniyyətindən, tərbiyəsindən, həyat görüşündən xəbər verir. Hörmətlə danışan insan hörmətli düşüncəyə sahibdir, təhqirlə danışan isə daxili boşluğunu və zəifliyini gizlədə bilmir. Özünü sözlə tanıdan insan əslində özünü cəmiyyət qarşısında təqdim edir və bu təqdimatın təsiri illərlə yadda qalır. İnsanlar bir-birini ilk növbədə sözünə görə tanıyır və qiymətləndirir. Söz insanın vizit kartıdır, lakin bu kartı dəyişmək və ya saxtalaşdırmaq mümkün deyil, çünki davamlı ünsiyyətdə həqiqət mütləq üzə çıxır. İnsan bir müddət rol oynaya bilər, lakin söz uzunmüddətli sınağa tab gətirmirsə, saxtalıq gec-tez aşkara çıxır. Sözlə özünü tanıtmaq üçün insan əvvəlcə özünü tanımalıdır. Özünü tanımayan insan nə dediyini, niyə dediyini və hansı nəticə doğuracağını düşü

nməz. Belə sözlər də təsadüfi, nizamsız və məsuliyyətsiz olar. Daxili dünyası qarışıq olanın sözü də qarışıq olar. Söz insanın daxili nizamının güzgüsüdür. Daxilində harmoniya olan insan sakit, ölçülü və məzmunlu danışar. Daxilində fırtına olan isə çox vaxt sözlə ya yaralamağa, ya da özünü müdafiə etməyə çalışar. Söz insanın təkcə düşüncəsini deyil, həm də hisslərini daşıyır. Sevgi ilə deyilən söz qəlbə toxunar, nifrətlə deyilən söz iz buraxar. İnsan sözlə həm bağlar qurur, həm də divarlar çəkir. Söz körpü ola bilər, eyni zamanda uçurum da yarada bilər. Buna görə sözün gücünü anlayan insan danışığına diqqətlə yanaşar, hər kəlməni ölçüb-biçər. Sözlə özünü tanıdan insan təkcə bugünkü münasibətləri deyil, gələcəkdə onun haqqında formalaşacaq fikirləri də müəyyən edir. Çünki insan dünyadan köçəndən sonra belə sözləri ilə yaşayır. Böyük şəxsiyyətlər məhz sözləri ilə tarixdə qalır, onların adı kəlmələrində yaşadılır.

Söz zamana meydan oxuya bilən nadir dəyərlərdəndir. Doğru söz zaman keçsə də köhnəlmir, yalan söz isə tez unudulur və sahibini utandırır. İnsan bəzən susaraq da özünü tanıda bilər, lakin bu sükutun da mənası və çəkisi olmalıdır. Yerində olan sükut müdriklikdir, yerində olmayan sükut isə məsuliyyətsizlikdir. Danışmaq qədər susmağı da bacaran insan sözün dəyərini anlayan insandır. Sözlə özünü tanıtmaq insanın özünə olan hörmətinin göstəricisidir. Özünə hörmət edən insan danışığında da hörmətli olar. O, qarşısındakını incitmədən fikrini ifadə etməyi bacarar, çünki bilir ki, söz geri qaytarılmır. Deyilən söz oxdan sürətlidir və hədəfinə çatdıqdan sonra iz qoyur.

Bu izi silmək isə çox vaxt mümkün olmur. Buna görə də söz insanın taleyinə çevrilə bilər. İnsan sözlə öz yolunu aça, sözlə də öz yolunu bağlaya bilər. Nəticə olaraq demək olar ki, sözlə özünü tanıtmaq insanın kimliyini, düşüncə dərinliyini, mənəvi zənginliyini və əxlaq səviyyəsini ortaya qoyan ən güclü vasitədir. İnsan kəlmələrinə sahib çıxmalı, danışığını şəxsiyyətinin aynasına çevirməli və sözü ilə həm özünü, həm də qarşısındakını ucaltmağa çalışmalıdır, çünki insan dünyada ən çox sözündə yaşayır və ən uzunömürlü izi məhz sözü ilə buraxır.

Sevil Azadqızı

04.02.2026