Sevgi insan həyatının ən qədim, ən sirli və ən dərin duyğularından biridir. İnsan dünyaya göz açdığı ilk andan etibarən sevilməyə, qorunmağa, anlaşılmağa ehtiyac duyur. Sonralar bu ehtiyac böyüyür, formalaşır, müxtəlif münasibətlərdə öz ifadəsini tapır. Ana övladını sevərkən öz rahatlığından keçir, ata ailəsinin gələcəyi üçün illərini zəhmətə verir, insan dostunun çətin günündə öz vaxtını və imkanını onun yoluna qoyur, sevgililər bir-birinin xoşbəxtliyi naminə bəzən şəxsi arzularından imtina edirlər. Bütün bunların arxasında sevginin görünməyən, lakin son dərəcə güclü bir qanunu dayanır: insan həqiqətən sevdiyi zaman yalnız almağı deyil, verməyi də öyrənir.

Qurban vermək anlayışı da məhz burada sevginin mənəvi mahiyyəti ilə birləşir. Çünki həqiqi sevgi yalnız gözəl sözlərdən, duyğulu baxışlardan, vədlərdən və romantik hisslərdən ibarət deyil. Sevgi insanın özündən müəyyən bir şey verə bilməsi ilə ölçülür. Bəzən bu, vaxtdır, bəzən səbirdir, bəzən rahatlıqdır, bəzən arzudur, bəzən isə insanın öz eqosudur. Həqiqi sevgi insanı öz mənliyinin dar sərhədlərindən çıxararaq başqa bir insanın dünyasına daxil olmağa məcbur edir. Bu mənada sevgi yalnız hiss deyil, həm də mənəvi məsuliyyətdir.

İnsan sevdiyi zaman qarşısındakının sevincini öz sevincinin, kədərini isə öz kədərinin bir hissəsi kimi qəbul edir. Beləliklə, “mən” anlayışı tədricən “biz” anlayışına çevrilir. Bu dəyişiklik sevginin ən böyük fəlsəfi möcüzələrindən biridir. Çünki insan təbiətən öz varlığını qorumağa, öz rahatlığını düşünməyə, öz maraqlarını üstün tutmağa meyllidir. Sevgi isə bu təbii eqosentrizmin qarşısına başqa bir dəyər qoyur: “Sənin yaxşı olmağın mənim üçün də əhəmiyyətlidir.” Məhz bu düşüncədən fədakarlıq doğur.

Qurban vermək ifadəsi ilk baxışda ağır səslənə bilər. Sanki insan özündən böyük bir parçanı itirməli, öz arzularını tamamilə məhv etməli, həyatını başqasının iradəsinə bağlamalıdır. Halbuki sevginin fəlsəfəsində qurban vermək özünü yox etmək demək deyil. Əsl qurban insanın öz mənliyini itirmədən, öz iradəsini qoruyaraq sevdiyi varlığın ehtiyacını öz rahatlığından üstün tuta bilməsidir. Burada əsas məsələ nə qədər verdiyimiz deyil, niyə verdiyimizdir.

İnsan bəzən çox şey verir, amma daxilində bunun əvəzini gözləyir. Belə bir münasibətdə verilən fədakarlıq zahirən böyük görünsə də, mənəvi baxımdan tam saf olmaya bilər. Çünki qarşılığında təşəkkür, sevgi, diqqət və ya minnətdarlıq gözlənilir. Həqiqi sevginin fədakarlığı isə bəzən səssiz olur. O, özünü nümayiş etdirmir. “Mən sənin üçün bunu etdim” demir. Öz yaxşılığını hesaba çevirmir. Həqiqi sevgi verdiyini insanın qarşısına qoyub borc tələb etmir.

Ana sevgisinin böyüklüyü də müəyyən mənada buradan başlayır. Ana övladı üçün gecələr yuxusuz qalanda bunu bir fədakarlıq kimi hesablamır. Övlad xəstələnəndə onun yanında qalmaq, öz rahatlığından keçmək, həyatının müəyyən mərhələlərində öz arzularını ikinci plana keçirmək ana üçün ağır bir hesabat deyil. Çünki sevgi bəzi itkiləri itki kimi hiss etdirmir. İnsan sevdiyi üçün verdiyi zaman, verdiyini bəzən qazanc kimi qəbul edir.

Bu, sevginin paradoksudur. İnsan sevgi naminə özündən nəsə verir və bununla özünü kasıblaşdırmır, əksinə, mənəvi baxımdan zənginləşdirir. Bir insanın başqasının həyatına işıq gətirməsi onun öz daxilindəki qaranlığı da azalda bilər. Bir insanın kiminsə kədərini bölüşməsi onun öz ruhunu da yüngülləşdirə bilər. Bir insanın başqasına ümid verməsi öz içində də ümidi gücləndirə bilər. Deməli, sevginin verdiyi hər şey maddi ölçü ilə hesablana bilməz.

Sevgi ilə qurban vermək arasındakı əlaqənin ən mühüm tərəflərindən biri seçimdir. Həqiqi fədakarlıq məcburiyyətdən deyil, könüllü seçimdən doğur. Məcbur edilən insanın verdiyi şey qurban deyil, məcburiyyətdir. Qorxudan edilən güzəşt sevgi deyil, itaətdir. Özünü dəyərsizləşdirərək başqasının qarşısında tamamilə yox olmaq da fədakarlıq deyil. Çünki sevgi iki insanın mənəvi bütövlüyünü qoruyaraq bir-birinə yaxınlaşmasıdır.

Sevgi insanı kor-koranə qurban verməyə deyil, düşünərək verməyə çağırmalıdır. Əgər insan öz həyatını, ləyaqətini, şəxsiyyətini və mənəvi sərhədlərini tamamilə məhv edirsə, burada artıq sevginin deyil, asılılığın əlamətləri meydana çıxa bilər. Həqiqi sevgi insanı alçaltmamalıdır. Əksinə, insanı daha mərhəmətli, daha səbirli, daha anlayışlı və daha məsuliyyətli etməlidir.

Bu baxımdan sevginin ən böyük qurbanlarından biri eqodan imtina etməkdir. İnsan münasibətlərdə çox vaxt öz haqlılığını sübut etməyə çalışır. “Mən düzəm”, “mən haqlıyam”, “ilk addımı o atmalıdır”, “niyə mən üzr istəyim?” kimi düşüncələr münasibətləri tədricən sərtləşdirir. Halbuki bəzən sevgini qorumaq üçün insan haqlı olduğu halda belə bir addım geri çəkilə bilər. Bu, zəiflik deyil. Əgər həmin geri addım insanın ləyaqətini tapdalamırsa, münasibətin qorunmasına xidmət edən mənəvi yetkinlikdir.

Bəzən sevginin ən böyük qurbanı bir söz deməməkdir. İnsan bilir ki, deyəcəyi söz qarşısındakını incidəcək, ona görə susur. Bəzən ən böyük fədakarlıq bir söz deməkdir. İnsan bilir ki, həqiqəti söyləmək çətindir, amma susmaq qarşısındakına daha böyük zərər verəcək. Deməli, sevginin fədakarlığı həmişə susmaq və güzəştə getmək deyil. Bəzən sevən insan sərt həqiqəti də söyləməlidir. Çünki həqiqi sevgi yalnız rahatlıq yaratmır, insanın inkişafını da istəyir.

Sevgi məsuliyyət tələb edir. Sevmək “səni istəyirəm” deməkdən daha böyük bir anlayışdır. Sevmək “sənin taleyində mənim də məsuliyyətim var” deməkdir. İnsan birini sevəndə onun sözünə, hisslərinə, yaralarına, ümidlərinə və gələcəyinə münasibətdə diqqətli olmalıdır. Bir insanın qəlbinə daxil olmaq böyük bir etimad qazanmaqdır. O etimadı sındırmaq isə bəzən illərlə sağalmayan mənəvi yara yaradır.

Qurban vermək fəlsəfəsini yalnız ailə münasibətləri ilə məhdudlaşdırmaq da doğru olmaz. İnsan vətənə, xalqa, elmə, sənətə, ideala, ədalətə və insanlığa olan sevgisi naminə də öz rahatlığından keçə bilər. Tarix boyu böyük ideallar uğrunda yaşayan insanların həyatında belə fədakarlığın saysız-hesabsız nümunələri mövcuddur. Onlar şəxsi rahatlıqlarını, şöhrətlərini, bəzən maddi imkanlarını, hətta həyatlarını belə daha böyük bir məqsəd naminə fəda ediblər.

Vətən sevgisi bu baxımdan qurban vermək fəlsəfəsinin ən ali formalarından biri kimi qəbul edilir. İnsan doğulduğu torpağın təhlükəsizliyi, azadlığı və gələcəyi üçün öz rahatlığını arxa plana keçirəndə onun sevgisi artıq şəxsi hissin sərhədlərini aşır. Burada insan özündən daha böyük bir varlığın, xalqın və vətənin taleyini düşünür.

Eyni məntiq elm və sənət yolunda da özünü göstərir. Böyük alimlər illərini araşdırmalara sərf edir, böyük sənətkarlar həyatlarının ən qiymətli zamanını yaradıcılığa həsr edirlər. Onların bir çoxu şəxsi rahatlıqdan, gündəlik əyləncələrdən, maddi qazancdan və bəzən sosial rahatlıqdan keçərək bir ideyanın ardınca gedirlər. Çünki insanın sevdiyi işə verdiyi zaman da bir növ qurban verməkdir. Lakin bu qurbanın sonunda insan özünü itirmir; əksinə, öz mənəvi varlığını yaradır.

Sevgi ilə qurban vermək arasında zaman anlayışı da mühüm yer tutur. Çünki sevgi bir anlıq duyğu deyil, zamanın sınağından keçən münasibətdir. Asan günlərdə sevmək çox vaxt çətin deyil. Əsl sevginin gücü isə çətinliklər başlayanda üzə çıxır. Xəstəlik, yoxsulluq, uğursuzluq, məsafə, yaşlanmaq, həyatın dəyişməsi, gözləntilərin reallaşmaması, bütün bunlar sevginin həqiqiliyini sınağa çəkir.

İnsan xoşbəxt günlərdə yanında olanı çox asanlıqla sevə bilər. Amma qarşısındakı insanın həyatında çətin dövr başlayanda onun yanında qalmaq daha böyük mənəvi güc tələb edir. Çünki rahatlıq paylaşmaq asandır, yük paylaşmaq isə fədakarlıq istəyir.

Bəzən insanın sevdiyi şəxs əvvəlki kimi olmur. Zaman onu dəyişir. Xarakterində, görünüşündə, düşüncələrində, həyatında dəyişikliklər baş verir. Həmin dəyişikliklər qarşısında sevginin necə davranması onun həqiqi mahiyyətini göstərir. Əgər sevgi yalnız gözəlliyə, uğura, gəncliyə və rahatlığa bağlıdırsa, bu sevgi daha çox şərtli münasibətə çevrilir. Əgər sevgi insanın dəyişən həyatına uyğunlaşmağı bacarırsa, burada daha dərin mənəvi bağ yaranır.

Qurban vermək həm də səbir fəlsəfəsidir. Səbir insanın öz istəyini müəyyən müddətə təxirə salması, qarşısındakının ehtiyacını nəzərə alması, hər şeyi dərhal tələb etməməsidir. Müasir insanın ən böyük problemlərindən biri də hər şeyin dərhal olmasını istəməsidir. O, dərhal cavab, dərhal diqqət, dərhal sevgi, dərhal nəticə gözləyir. Halbuki münasibətlər zaman istəyir.

İnsan bəzən sevdiyi şəxsin dəyişməsi üçün vaxt verməlidir. Bəzən onun səhvini düzəltməsi üçün fürsət yaratmalıdır. Bəzən bir münasibəti xilas etmək üçün qürurundan müəyyən qədər keçməlidir. Lakin burada yenə də sərhəd mühümdür. Səbir sonsuz dözümlülük, bağışlama isə hər şeyə göz yummaq demək deyil. Sevginin özündə də ağıl olmalıdır.

Ağıl ilə sevgi bir-birinin düşməni deyil. Əksinə, həqiqi sevgi ağılla birləşəndə daha sağlam və davamlı olur. İnsan sevdiyi üçün hər şeyi qəbul etməməlidir. Sevdiyi insanın səhvini görməli, lakin onu yalnız səhvinə görə bütövlükdə rədd etməməlidir. Sevmək qarşı tərəfi ideal varlıq hesab etmək deyil, onun insan olduğunu, səhv edə bildiyini, dəyişə bildiyini qəbul etməkdir.

Sevginin ən böyük sınaqlarından biri qarşılıq görməməkdir. İnsan sevir, amma sevilmir. İnsan verir, amma qarşılığında heç nə almır. İnsan anlayır, amma özü anlaşılmır. Belə vəziyyətlərdə qurban vermək anlayışı daha mürəkkəb məna qazanır.

Çünki sevginin qarşılıqsız olduğu yerdə insanın özünü qoruması da vacibdir. Hər fədakarlığın sonsuza qədər davam etməsi tələb olunmur. Bəzən insan sevdiyi üçün uzaqlaşmalıdır. Bəzən ən böyük fədakarlıq bir insanı öz yanında saxlamaq yox, onun yolunu azad buraxmaqdır. Bəzən sevmək sahib olmaqdan imtina etməkdir.

Bu fikir sevginin ən dərin fəlsəfi paradokslarından biridir. İnsan sevdiyini özünə məxsus hesab etdikcə sevgi tədricən mülkiyyət hissinə çevrilə bilər. Halbuki heç bir insan başqa bir insanın mülkü deyil. Sevgi azadlığı qoruduğu zaman gözəldir. Qarşı tərəfin seçim hüququnu tanımaq, onun şəxsiyyətinə hörmət etmək sevginin mənəvi səviyyəsini yüksəldir.

Əsl sevgi “sən mənimsən” deməkdən daha çox “sən özün olaraq qal, mən isə səni olduğun kimi dəyərləndirim” deməyi bacarmaqdır.

Qurban verməyin başqa bir mühüm tərəfi bağışlamaqdır. İnsan sevdiyi zaman qarşı tərəfin səhvlərini bağışlamaq məcburiyyətində deyil, lakin bağışlamağın mənasını anlamağı öyrənə bilər. Bağışlamaq baş verən hadisəni unutmaq demək deyil. Bağışlamaq bəzən insanın öz qəlbində daşıdığı qəzəddən azad olmasıdır.

İnsan kin saxladıqca keçmişin əsiri olur. Bağışladıqca isə öz ruhuna azadlıq verir. Lakin bağışlamaqla yenidən eyni zərərli münasibətə qayıtmaq eyni şey deyil. İnsan həm bağışlaya, həm də məsafə saxlaya bilər. Bu fərqi anlamaq sevginin və fədakarlığın sağlam fəlsəfəsini dərk etmək üçün çox vacibdir.

Çünki sevgi insanın özünə qarşı da məsuliyyət daşımasını tələb edir. Başqasını qorumaq qədər özünü qorumaq da mənəvi borcdur. İnsan öz ruhunu, ləyaqətini və daxili bütövlüyünü tamamilə məhv edərək başqasına sevgi verə bilməz. Özünü sevə bilməyən insanın sevgisi də çox vaxt sağlam əsas üzərində qurulmur.

İnsan həyatında ən ağır qurbanlardan biri arzularından keçməkdir. Hər bir insanın öz arzuları, planları və gələcəklə bağlı təsəvvürləri var. Lakin həyat həmişə bizim planlaşdırdığımız kimi getmir. Ailə məsuliyyəti, övladların ehtiyacları, valideynlərin qayğısı, həyatın gözlənilməz sınaqları insanı müəyyən seçimlər qarşısında qoyur.

Bəzən insan öz arzusunun bir hissəsindən keçir ki, övladının arzusu gerçəkləşsin. Bəzən valideyn öz rahatlığını övladının gələcəyinə sərf edir. Bəzən insan illərlə çalışır ki, ailəsinin həyatını yaxşılaşdırsın. Bu cür fədakarlıqlar görünməzdir. Onların çoxunun nə heykəli qoyulur, nə adı tarixə yazılır. Amma insanlığın böyük bir hissəsi məhz belə səssiz fədakarlıqlar üzərində dayanır.

Dünyanı yalnız böyük hadisələr dəyişmir. Bir insanın başqa bir insan üçün etdiyi kiçik yaxşılıq da dünyanın mənəvi nizamına təsir edir. Bir uşağın əlindən tutan müəllim, kədərli dostunu dinləyən insan, yaşlı valideyninin yanında səssizcə oturan övlad, çətin günündə qonşusuna kömək edən adam — bunların hər biri sevginin gündəlik həyatda görünən formasıdır.

Sevgi və qurban vermək fəlsəfəsində “qiymət” anlayışı da fərqlidir. Maddi dünyada bir şeyin qiyməti onun bazar dəyəri ilə ölçülür. Mənəvi dünyada isə ölçü başqadır. Bəzən bir stəkan su böyük bir sərvətdən qiymətli ola bilər. Bəzən bir cümlə illərlə unudulmur. Bəzən bir insanın çətin anında yanında olmaq onun üçün böyük bir həyat hadisəsinə çevrilir.

Deməli, fədakarlığın ölçüsü verilən şeyin böyüklüyü ilə deyil, onun hansı şəraitdə və hansı niyyətlə verilməsi ilə müəyyənləşir. İmkanı olmayan insanın kiçik köməyi bəzən çox varlı insanın böyük yardımından daha dəyərli ola bilər. Çünki biri sahib olduğunun böyük hissəsindən verir, digəri isə özünün az olanından paylaşır.

Bu mənada qurban vermək insanın sərvətindən çox ürəyini göstərir.

Sevginin başqa bir fəlsəfi tərəfi də budur ki, insan verdikcə özünü tanıyır. İnsan yalnız başqasına nə qədər dəyər verdiyini deyil, öz daxilində nə qədər mərhəmət, səbir, sədaqət və dözüm olduğunu da fədakarlıq anında kəşf edir.

Bəzən həyat insanı elə vəziyyətə gətirir ki, özü haqqında əvvəl bilmədiyi həqiqətlərlə qarşılaşır. O, düşünür ki, bunu edə bilməz. Lakin sevdiyi insan üçün bunu edir. Düşünür ki, bu qədər səbir göstərə bilməz. Amma göstərir. Düşünür ki, bağışlaya bilməz. Lakin bağışlayır. Bu zaman sevgi insanın daxilində gizlənən mənəvi gücü üzə çıxarır.

Beləliklə, sevgi yalnız iki insan arasında yaranan münasibət deyil, insanın öz daxili aləminə səyahətidir. İnsan sevdikcə özünü daha dərindən tanımağa başlayır. Nəyə görə yaşadığını, nə üçün mübarizə apardığını, nələri qorumağa hazır olduğunu anlayır.

Lakin burada çox vacib bir həqiqəti də unutmaq olmaz: sevgi adı altında özünü tamamilə qurban vermək həmişə fəzilət deyil. İnsan bəzən “mən sevirəm” düşüncəsi ilə öz həyatını, ləyaqətini və gələcəyini məhv edə bilər. Bu isə sağlam sevgi deyil.

Həqiqi sevgi qarşılıqlı hörmət tələb edir. Bir tərəfin daim verdiyi, digər tərəfin daim aldığı münasibət zaman keçdikcə ədalətsizliyə çevrilir. Sevgi birtərəfli fədakarlıqla uzun müddət yaşaya bilməz. Çünki insanın ruhunun da ehtiyacları var. O da anlaşılmaq, qiymətləndirilmək və sevilmək istəyir.

Ona görə sevginin ən gözəl forması qarşılıqlı fədakarlıqdır. Biri yorulanda digəri onun yükünü götürür. Biri zəifləyəndə digəri ona dayaq olur. Biri ümidsizləşəndə digəri ümid verir. Biri səhv edəndə digəri onu təhqir etmək əvəzinə düzəlmək üçün imkan yaradır. Bu münasibətdə heç kim özünü qurban kimi hiss etmir. Çünki hər iki tərəf münasibətin yükünü birlikdə daşıyır.

Sevginin fəlsəfəsində qurban vermək bəzən də gələcək naminə bu günü dəyişməkdir. İnsan gələcəkdə daha böyük bir xoşbəxtlik əldə etmək üçün bu gün müəyyən çətinliklərə dözə bilər. Təhsil alan gəncin illərini oxumağa həsr etməsi, valideynin övladının təhsili üçün çalışması, sənətkarın illərlə əsər üzərində işləməsi, bunların hamısı bir növ gələcəyə yönəlmiş fədakarlıqdır. İnsan yalnız bu günü üçün yaşamır. Onun sabaha münasibəti də onun mənəvi səviyyəsini müəyyənləşdirir. Sevgi də belədir. Həqiqi sevgi yalnız bu günün hisslərini deyil, sabahın nəticələrini də düşünür.

Bir insanı seviriksə, onun gələcəyini də düşünməliyik. Ona yalan ümid vermək, məsuliyyətsiz vədlər etmək, onun duyğularından istifadə etmək sevgi deyil. Sevgidə sözlə davranış arasında uyğunluq olmalıdır.

Bütün bunların içərisində ən böyük qurban bəlkə də insanın öz eqosunu, tamahını və mənəvi rahatlığını aşmasıdır. İnsan nə qədər çox özünü düşünürsə, o qədər az sevə bilir. Nə qədər çox paylaşırsa, bir o qədər sevginin dərinliyinə yaxınlaşır.

Sevgi insanın içindəki “mən”i məhv etmir, onu “biz”ə doğru genişləndirir. Bu genişlənmə insanın mənəvi inkişafıdır. İnsan yalnız öz həyatı ilə maraqlananda dünyanın kiçik bir hissəsində yaşayır. Başqasının ağrısını öz ağrısı kimi hiss etməyə başlayanda isə onun mənəvi dünyası genişlənir.

Bu səbəbdən sevgi bəşəriyyətin mənəvi inkişafında böyük rol oynayır. Əgər insanlar yalnız öz mənafelərini düşünsəydilər, ailə, dostluq, mərhəmət, həmrəylik, humanizm və fədakarlıq kimi anlayışlar yaranmazdı. İnsan cəmiyyətini bir arada saxlayan görünməz bağların mühüm hissəsi sevgidən və qarşılıqlı fədakarlıqdan ibarətdir.

Sevginin qurban vermək fəlsəfəsi bizə bir mühüm həqiqəti öyrədir: insanın həyatının dəyəri yalnız nə qədər topladığı ilə deyil, nə qədər paylaşdığı ilə də ölçülür. İnsan nə qədər pul qazanıb, nə qədər mülk əldə edib, nə qədər şöhrət qazanıb — bunlar onun həyatının yalnız bir tərəfidir. Daha mühüm sual budur: o, kiminsə həyatına nə qədər yaxşılıq gətirib? Kiminsə çətin günündə yanında olubmu? Kiminsə ümidini qoruyubmu? Kiminsə həyatında bir işıq yandıra bilibmi?

İnsan dünyadan gedəndə onun topladığı maddi sərvətin hamısı özü ilə getmir. Lakin verdiyi sevgi, etdiyi yaxşılıq, yetişdirdiyi övlad, öyrətdiyi şagird, yazdığı əsər, insanlara bəxş etdiyi mənəvi dəyər onun adını yaşada bilər. Bu mənada fədakarlıq insan həyatının ölümlə bitməyən tərəfidir.

İnsan bəzən özündən bir parça verir və həmin parça başqasının həyatında yaşamağa davam edir.

Sevgi üçün qurban vermək insanın öz həyatını məhv etməsi deyil. Əksinə, həyatını mənalandırmasıdır. Əgər insan yalnız özü üçün yaşayırsa, qazandığı hər şey onun şəxsi sərhədlərində qalır. Əgər o, başqaları üçün də yaşayırsa, həyatının mənəvi təsir dairəsi genişlənir.

Bir ananın övladına verdiyi ömür, bir müəllimin şagirdinə verdiyi bilik, bir insanın dostuna verdiyi sədaqət, bir sənətkarın xalqa verdiyi əsər, bir vətəndaşın vətən üçün göstərdiyi fədakarlıq, bütün bunlar insanın özündən kənarda davam edən mənəvi həyatıdır.

Bəlkə də insanın əsl ömrü məhz burada başlayır. İnsan fiziki olaraq yaşadığı müddətdə bir ömür sürür, lakin başqalarının qəlbində buraxdığı iz qədər ikinci bir ömür qazanır. Sevgi ilə verilən hər şey bu ikinci ömrün təməl daşlarından birinə çevrilir.

Sevgi və qurban vermək bir-birindən ayrılması çətin olan iki mənəvi anlayışdır. Sevgi yalnız almaq istəyirsə, o, eqoizmə yaxınlaşır. Sevgi verməyi bacarırsa, fədakarlığa çevrilir. Lakin fədakarlıq da öz sərhədini itirdikdə insanı məhv edə bilər. Buna görə sevginin ən ali forması kor-koranə qurban olmaq deyil, şüurlu, könüllü, ləyaqətli və mənəvi baxımdan sağlam fədakarlıqdır.

Həqiqi sevgi insanın özünü yox etməsini deyil, özündən daha böyük bir dəyəri qorumağı bacarmasını tələb edir. Bəzən bu dəyər ailədir, bəzən övladdır, bəzən dostluqdur, bəzən vətəndir, bəzən insanlıqdır, bəzən isə insanın vicdanıdır.

Sevgi bizə verməyi öyrədir. Qurban vermək isə verdiyimizin mənasını dərk etməyə kömək edir. İnsan sevdiyi zaman başqasının sevincini öz sevincinə, onun ağrısını öz ağrısına yaxınlaşdırır. Beləliklə, həyatın sərhədləri “mən”dən “biz”ə doğru genişlənir.

Ən böyük fədakarlıq bəzən illərlə səssizcə gözləmək, bəzən bağışlamaq, bəzən öz rahatlığından keçmək, bəzən bir arzunu təxirə salmaq, bəzən də sevdiyin insanın azadlığına hörmət edib onu özündən uzaq buraxmaqdır. Bütün bunların ortaq nöqtəsi isə sevgidir.

Çünki sevgi insana yalnız “nə əldə edəcəyəm?” sualını vermir. O, daha böyük bir sual qoyur insanın qarşısına: “Mən sevdiyim insan üçün, ailəm üçün, vətənim üçün, insanlıq üçün nə verə bilərəm?”

İnsan həyatının mənəvi böyüklüyü də çox vaxt məhz bu suala verdiyi cavabda görünür.

Sevgi özünü başqasının həyatında tapmaqdır. Fədakarlıq isə həmin sevgini əmələ çevirməkdir. İnsan sevə bildiyi qədər zəngin, verə bildiyi qədər böyük, qarşılıq gözləmədən yaxşılıq edə bildiyi qədər mənəvi baxımdan uca olur.

Və bəlkə də insanın bu dünyada qoyduğu ən qiymətli iz özünə saxladığı deyil, sevgi ilə başqalarına verdiyidir.

Sevil Azadqızı