Burhan Agayev qələmindən

Dünya yaranandan bəri insanın dilində ən müqəddəs, ən ülvi və ən doğma kəlmələrdən biri "Ana" olmuşdur. Ana təkcə insanı dünyaya gətirən varlıq deyil, həm də insanın ruhunu formalaşdıran, şəxsiyyətini yaradan, sevgini, mərhəməti və vicdanı öyrədən ilahi məktəbdir. Hər bir xalqın mənəvi sərvətində ana obrazı ucalığın, müqəddəsliyin və sonsuz fədakarlığın rəmzi kimi yaşayır. Çünki bəşəriyyətin bütün inkişafı, bütün mənəvi yüksəlişi məhz anaların bəslədiyi övladların əlləri ilə baş vermişdir.

Ağayev Burhanın "Ana" şeiri də bu müqəddəs varlığı adi insani çərçivələrdən çıxararaq kainatın mənəvi dayağı, həyatın başlanğıcı və ilahi nurun daşıyıcısı kimi təqdim edir. Şair ananı yalnız ailənin deyil, bütün yaradılışın ruhu kimi tərənnüm edir. Şeir boyunca ana obrazı ucaldılır, onun məhəbbətinin, şəfqətinin, duasının və müqəddəs nəfəsinin insan taleyində oynadığı misilsiz rol poetik boyalarla ifadə olunur.

ANA

Göyün gərdişindən qədimdir ana,

Zamanı bələyən ilk bəşər odur.

Həyat mayasını verib cahana,

Ruhun memarıdır, ilk əsər odur.

Şəfqəti daşdan da çiçək göyərdər,

Laylası ruhumun ilk nəğməsidir.

Dualar qəlbindən kədəri didər,

Səsi kainatın can çeşməsidir.

Nəfəsi muğamdır, can bəxş edəndir,

Ömrün gecəsinə çıraqdır üzü.

Bizimçün hər dərdə dözən nurdur o,

Müqəddəs həyata bağlayır bizi.

Kainat can tapır südündən onun,

Ulduzlar səpilir o bəyaz saçdan.

O elə dənizdir, elə ümman ki,

Bəşər ilham alır o nurlu tacdan.

Öpür ayağını göylərin rəngi,

Cənnət kölgələnir onun izində.

Həyatın nizamı, ruhun ahəngi,

Dillənir ananın şirin sözündə.

Gözünün yaşından dəryalar doğar,

Hər damla dünyaya nurdur, ilhamdır.

O müqəddəs varlıq qəhəri boğar,

Onsuz bu kainat sönmüş bir şamdır.

Yaranan yüksələr o uca adla,

Tarixi danışan ilahi səsdir.

O müqəddəs ruhla, hər bir övladda,

Fırtına önündə sönməz nəfəsdir.

O elə varlıqdır, məkana sığmaz,

Bəşər tarixinin dirəyidir o.

Onun şəfqəti tək bir günəş doğmaz,

Dünyanın sönməyən ürəyidir o.

Şeirin təhlili:

Ağayev Burhanın "Ana" şeiri ana mövzusunda yazılmış poetik nümunələr içərisində öz fəlsəfi yükü, zəngin metaforaları və ilahi düşüncə xətti ilə seçilir. Şair ananı təkcə bir insan kimi yox, kainatın yaranış fəlsəfəsinin ayrılmaz hissəsi kimi təqdim edir. Burada ana obrazı həm zamanın başlanğıcı, həm həyatın mayası, həm də insan ruhunun memarıdır.

Şeirin ilk misrası:

"Göyün gərdişindən qədimdir ana"

çox güclü poetik hiperboladır. Əlbəttə, ana göydən qədim ola bilməz. Lakin şair bununla demək istəyir ki, insan üçün həyatın başlanğıcı kainatdan deyil, anadan başlayır. Ana övladın dünyasında zamanın başlanğıcıdır.

"Zamanı bələyən ilk bəşər odur"

misrasında "zamanı bələmək" ifadəsi son dərəcə uğurlu metaforadır. Körpəni bələyən ana burada bütöv bəşəriyyətin zamanını bələyən müqəddəs qüvvəyə çevrilir.

İkinci bənddə:

"Şəfqəti daşdan da çiçək göyərdər"

misrası ana məhəbbətinin möcüzə yaratmaq gücünü göstərir. Daş həyatın olmadığı məkanı simvolizə edir. Ana sevgisi isə hətta daşdan belə həyat cücərdir. Bu misrada sevginin yaradıcı qüvvəsi bədii şəkildə ifadə olunur.

"Laylası ruhumun ilk nəğməsidir"

misrası insan yaddaşının başlanğıc nöqtəsini göstərir. İnsan eşitdiyi ilk musiqini anasının laylasında tapır. Deməli, ruhun ilk melodiyası da ana səsidir.

Üçüncü bənddə:

"Nəfəsi muğamdır"

ifadəsi olduqca milli və mənalı bənzətmədir. Muğam xalqın ruhudur. Şair ananın nəfəsini muğama bənzədərək onun daxili aləmini milli-mənəvi dəyərlərlə eyniləşdirir.

"Ömrün gecəsinə çıraqdır üzü"

misrasında ana insan həyatının qaranlıq yollarını işıqlandıran çıraq kimi təqdim edilir. Çətinliklər qarşısında övladın yolunu işıqlandıran ilk insan məhz anadır.

Dördüncü bənddə:

"Kainat can tapır südündən onun"

misrası ana südünün yalnız fiziki qida olmadığını, mənəvi həyatın da başlanğıcı olduğunu göstərir.

"Ulduzlar səpilir o bəyaz saçdan"

misrası qocalmış ana saçlarını ulduzlara bənzədir. Bu, həm ömrün müdrikliyini, həm də analığın müqəddəsliyini ifadə edən çox gözəl poetik tapıntıdır.

Beşinci bənddə:

"Cənnət kölgələnir onun izində"

ifadəsi İslam dünyagörüşündəki "Cənnət anaların ayaqları altındadır" hikmətinin bədii təcəssümüdür.

"Həyatın nizamı, ruhun ahəngi, Dillənir ananın şirin sözündə"

misralarında şair göstərir ki, insanın ilk tərbiyəsi, ilk əxlaqı, ilk mərifəti məhz ana sözündən başlayır.

Altıncı bənd:

"Gözünün yaşından dəryalar doğar"

misrasında ana göz yaşları adi kədər deyil, bütöv bir insanlığın vicdanına çevrilir.

"Onsuz bu kainat sönmüş bir şamdır"

misrası şeirin ən qüvvətli fəlsəfi hökmlərindən biridir. Şair anasız dünyanın mənəvi boşluğunu bircə misrada ümumiləşdirir.

Yeddinci bənddə:

"Tarixi danışan ilahi səsdir"

misrası analığın nəsilləri bir-birinə bağlayan müqəddəs körpü olduğunu göstərir.

"Fırtına önündə sönməz nəfəsdir"

misrası isə ananın övladına verdiyi mənəvi gücün heç bir çətinlik qarşısında sarsılmadığını ifadə edir.

Sonuncu bənd şeirin ideya zirvəsidir.

"O elə varlıqdır, məkana sığmaz"

misrası ana məhəbbətinin heç bir ölçüyə sığmadığını bildirir.

"Dünyanın sönməyən ürəyidir o."

Şair bu son misrada ananı bütün həyatın döyünən ürəyi kimi təqdim edir. Dünya yaşayırsa, insanlıq yaşayırsa, bunun səbəbi anaların bitməyən sevgisi, şəfqəti və fədakarlığıdır.

"Ana" şeiri sadəcə ana haqqında yazılmış poetik əsər deyil. Bu şeir analığın ilahiləşdirilməsi, bəşəriyyətin mənəvi tarixinin poetik salnaməsi və müqəddəs ana obrazına ucaldılmış söz abidəsidir. Şair zəngin metaforalardan, təşbehlərdən, hiperbolalardan və fəlsəfi ümumiləşdirmələrdən ustalıqla istifadə edərək ananı kainatın ruhu, insanlığın dayağı və həyatın əbədi işığı kimi təqdim etmişdir. Şeir oxucunu yalnız duyğulandırmır, həm də düşündürür, insanı ananın qədrini bilməyə, onun müqəddəs varlığı qarşısında ehtiramla baş əyməyə səsləyir. Ana sevgisi bitmədiyi kimi, bu şeirin də daşıdığı mənəvi dəyər zaman keçdikcə daha da ucalacaq və oxucuların qəlbində daim yaşayacaq.

 Sevil Azadqızı