Uşaqlar hər bir xalqın gələcəyidir. Cəmiyyətin sabahı bugünkü uşaqların necə böyüməsindən, hansı tərbiyə və təhsil alacağından asılıdır. İnsan həyatının ən mühüm mərhələlərindən biri məhz erkən uşaqlıq dövrüdür. Bu dövrdə uşağın düşüncə tərzi formalaşır, xarakterinin ilk cizgiləri yaranır, ətraf aləmə münasibəti müəyyənləşir. Buna görə də uşaqların erkən təhsilə cəlb olunması yalnız ailənin deyil, bütöv cəmiyyətin əsas vəzifələrindən biridir. Erkən təhsil uşağın gələcək inkişafı üçün möhkəm təməl yaradır və onun həm mənəvi, həm zehni, həm də sosial inkişafına güclü təsir göstərir.

Erkən təhsil dedikdə uşaqların məktəb yaşına çatmadan əvvəl müəyyən bilik, bacarıq və vərdişlərə yiyələnməsi nəzərdə tutulur. Bu təhsil yalnız hərf və rəqəmləri öyrətmək deyil. Erkən təhsil uşağın düşünmə qabiliyyətini inkişaf etdirmək, ünsiyyət qurmağı öyrətmək, müstəqil davranış formalaşdırmaq, onun daxili potensialını üzə çıxarmaq deməkdir. Uşaq bağçaları, inkişaf mərkəzləri və ailədaxili maarifləndirmə bu prosesdə mühüm rol oynayır.

Uşağın beyninin ən sürətli inkişaf etdiyi dövr məhz erkən yaş mərhələsidir. Alimlərin araşdırmalarına görə insan beyninin böyük hissəsi ilk beş ildə formalaşır. Bu yaşlarda uşağın eşitdiyi sözlər, gördüyü davranışlar, yaşadığı mühit onun gələcək şəxsiyyətinə ciddi təsir edir. Əgər uşaq bu dövrdə düzgün istiqamətləndirilərsə, onda öyrənməyə maraq artır, yaradıcı düşüncə inkişaf edir, özünəinam formalaşır. Əks halda uşaq sonrakı mərhələlərdə həm təhsil, həm də sosial münasibətlər baxımından çətinliklərlə qarşılaşa bilər.

Erkən təhsilin ən mühüm üstünlüklərindən biri uşağın sosiallaşmasına kömək etməsidir. Uşaq bağçaya və ya inkişaf mühitinə daxil olduqda yaşıdları ilə ünsiyyət qurmağı öyrənir. O, paylaşmağı, növbə gözləməyi, kollektivdə davranmağı mənimsəyir. Bu xüsusiyyətlər sonradan məktəb həyatında və cəmiyyətdə mühüm rol oynayır. Ev şəraitində daim tək qalan uşaqların bir çoxu sonradan kollektivə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkirlər. Erkən təhsil isə uşağın cəmiyyətə sağlam inteqrasiyasını təmin edir.

Bundan başqa erkən təhsil uşağın nitq qabiliyyətini inkişaf etdirir. Müxtəlif oyunlar, nağıllar, şeirlər və məşğələlər vasitəsilə uşağın söz ehtiyatı artır. Nitqi inkişaf etmiş uşaq fikrini daha aydın ifadə edə bilir, özünü daha rahat təqdim edir və öyrənmə prosesində daha fəal olur. Müasir dövrdə ünsiyyət bacarığı insanın uğur qazanmasında mühüm amillərdən biri hesab olunur. Bu bacarığın təməli isə erkən yaşlarda qoyulur.

Erkən təhsil uşağın emosional inkişafına da müsbət təsir göstərir. Uşaq hisslərini tanımağı, onları idarə etməyi, qarşısındakı insanı anlamağı öyrənir. Müəllimlərin və valideynlərin düzgün yanaşması uşağın özünü dəyərli hiss etməsinə səbəb olur. Sevgi və diqqət içində böyüyən uşaq daha sağlam psixologiyaya sahib olur. Əksinə, diqqətsiz və təhsildən uzaq böyüyən uşaqlarda aqressiya, özünəqapanma və qorxu halları daha çox müşahidə edilə bilər.

Müasir dünyada texnologiyanın sürətli inkişafı uşaqların həyatına da ciddi təsir göstərir. Bir çox uşaqlar vaxtlarının böyük hissəsini telefon və planşet qarşısında keçirirlər. Bu isə onların həm fiziki, həm psixoloji inkişafına mənfi təsir göstərə bilər. Erkən təhsil mühiti uşağın vaxtını daha faydalı keçirməsinə imkan yaradır. Oyunla öyrənmə, yaradıcı fəaliyyətlər, kollektiv məşğələlər uşağın həm düşüncəsini, həm də bacarıqlarını inkişaf etdirir. Belə uşaqlar gələcəkdə texnologiyadan asılı deyil, texnologiyanı idarə edə bilən fərdlərə çevrilirlər.

Erkən təhsildə ailənin rolu olduqca böyükdür. Valideyn uşağın ilk müəllimidir. Evdə uşağa göstərilən münasibət, danışıq tərzi, oxunan kitablar, qurulan ünsiyyət onun inkişafında mühüm rol oynayır. Əgər valideyn uşağa sevgi və diqqətlə yanaşarsa, onun suallarını cavablandırarsa, kitab oxumağa və öyrənməyə həvəsləndirərsə, uşaq daha sürətli inkişaf edər. Təəssüf ki, bəzi ailələr erkən təhsilin əhəmiyyətini tam anlamırlar. Onlar düşünürlər ki, uşaq yalnız məktəb yaşında təhsil almalıdır. Halbuki uşağın ilk öyrənmə prosesi doğulduğu gündən başlayır.

Müəllimlərin peşəkarlığı da erkən təhsildə mühüm amildir. Erkən yaşlı uşaqlarla işləmək böyük səbir, sevgi və xüsusi bacarıq tələb edir. Müəllim yalnız bilik verən insan deyil, həm də uşağın psixologiyasını anlayan, onu düzgün istiqamətləndirən şəxs olmalıdır. Yaxşı müəllim uşağın içindəki potensialı üzə çıxarır, onda öyrənməyə sevgi yaradır. Bu səbəbdən erkən təhsil müəssisələrində çalışan pedaqoqların hazırlığı daim diqqət mərkəzində saxlanmalıdır.

Dövlətin də erkən təhsil sahəsində məsuliyyəti böyükdür. Uşaq bağçalarının sayının artırılması, onların maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi, bütün uşaqlar üçün bərabər imkanların yaradılması vacib məsələlərdəndir. Xüsusilə kənd və ucqar ərazilərdə yaşayan uşaqların erkən təhsilə çıxışı təmin olunmalıdır. Çünki hər bir uşağın keyfiyyətli təhsil almaq hüququ vardır. Təhsil yalnız imkanlı ailələrin övladları üçün deyil, bütün uşaqlar üçün əlçatan olmalıdır.

Erkən təhsilə cəlb olunan uşaqlar gələcəkdə daha uğurlu olurlar. Onlar məktəbə daha hazırlıqlı gedir, dərsləri daha yaxşı mənimsəyir, öz fikirlərini sərbəst ifadə edə bilirlər. Belə uşaqlarda məsuliyyət hissi, intizam və məqsədyönlülük daha güclü olur. Cəmiyyət də savadlı, düşünən və sağlam fərdlər qazanır. Bu isə ölkənin inkişafına birbaşa təsir edir.

Nəticə olaraq demək olar ki, uşaqların erkən təhsilə cəlb olunması cəmiyyətin gələcəyinə qoyulan ən böyük sərmayələrdən biridir. Erkən təhsil uşağın şəxsiyyət kimi formalaşmasına, düşüncə və davranışlarının inkişafına mühüm təsir göstərir. Sağlam təhsil alan uşaq sağlam cəmiyyətin əsasını təşkil edir. Buna görə də ailə, məktəb və dövlət birlikdə çalışaraq hər bir uşağın erkən yaşlardan keyfiyyətli təhsil almasına şərait yaratmalıdır. Çünki bu gün düzgün təhsil alan uşaq sabahın savadlı, vicdanlı və güclü vətəndaşı olacaqdır.

 Sevil Azadqızı