MÜƏLLİMƏ HÖRMƏT
Müəllim insan həyatında elə bir şəxsdir ki, onun əməyini yalnız bir peşə adı ilə ifadə etmək mümkün deyil. Müəllim şagirdə təkcə oxumağı, yazmağı, hesablamağı, müəyyən elmlərin sirlərini öyrənməyi deyil, həm də insan olmağı, doğru düşünməyi, yaxşı ilə pisi ayırmağı, böyüyə hörmət, kiçiyə qayğı göstərməyi, zəhməti sevməyi və məsuliyyətli yaşamağı öyrədir. Buna görə də müəllimə hörmət sadəcə məktəbdə formalaşan bir davranış deyil, insanın mənəvi tərbiyəsinin mühüm göstəricilərindən biridir.
Müəllim qarşısında hörmətlə dayanmaq əslində biliyə, elmə, zəhmətə və insan yetişdirmək missiyasına hörmət etmək deməkdir. Çünki müəllim öz ömrünün böyük bir hissəsini başqalarının gələcəyinə həsr edir. Şagirdlərin uğur qazandığı gün müəllim də həmin uğurda öz əməyinin izini görür. Bəzən bir şagirdin qazandığı nailiyyət müəllimin illərlə göstərdiyi səbrin, zəhmətin və qayğının nəticəsi olur.
Müəllimin əməyinin ən böyük xüsusiyyəti ondadır ki, onun gördüyü işin nəticəsi dərhal görünmür. Bir həkim xəstəni müalicə edir və nəticəni müəyyən müddətdən sonra müşahidə edir. Bir usta tikdiyi əsərin nəticəsini gözləri ilə görür. Müəllim isə bir insanın düşüncəsində, dünyagörüşündə, xarakterində və həyat yolunda dəyişiklik yaradır. Bu dəyişiklik bəzən illər sonra özünü göstərir.
Məktəb illəri insanın yaddaşında xüsusi yer tutur. Uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə müəllimin dediyi bir söz, verdiyi bir məsləhət, etdiyi bir xəbərdarlıq insanın sonrakı həyatında yol göstərə bilər. O zaman şagird müəllimin sözünün əhəmiyyətini tam anlamaya bilər. Lakin illər keçdikcə həmin sözlərin arxasında böyük bir həyat təcrübəsinin dayandığını dərk edir.
Müəllim bəzən şagirdə yalnız dərs danışmır, onun dərdini də dinləyir. Bəzən özünü bacarıqsız hesab edən uşağa “sən bacararsan” deməklə onun özünəinamını artırır. Bəzən səhv edən şagirdi cəzalandırmaq əvəzinə ona səhvindən nəticə çıxarmağın yolunu göstərir. Bəzən də bir uşağın istedadını hamıdan əvvəl müəllim görür və həmin istedadın inkişafı üçün ona istiqamət verir.
Müəllimə hörmətin əsasında ilk növbədə ədəb dayanır. Şagird müəllimlə danışarkən sözünü ölçüb-biçməli, onun əməyini qiymətləndirməli, dərs zamanı nizam-intizam qaydalarına əməl etməlidir. Müəllimin sözünü kəsməmək, dərsə hazırlıqlı gəlmək, verilən tapşırıqları məsuliyyətlə yerinə yetirmək də müəllimə hörmətin ifadəsidir.
Hörmət yalnız salam verməkdən və xoş söz söyləməkdən ibarət deyil. Əsl hörmət davranışda görünür. Müəllim şagirdin dərsə münasibətindən, məsuliyyətindən və davranışından onun müəllim əməyinə nə qədər dəyər verdiyini hiss edir. Dərsə diqqətlə qulaq asmaq, sual vermək, öyrənməyə çalışmaq müəllimin zəhmətinə verilən ən gözəl qiymətlərdəndir.
Müəllimlik böyük səbir tələb edən peşədir. Eyni mövzunu müxtəlif şagirdlərə müxtəlif üsullarla izah etmək, hər bir uşağın fərqli qabiliyyətini nəzərə almaq, zəif oxuyan şagirdi ruhdan salmamaq, bacarıqlı şagirdi isə daha böyük məqsədlərə yönəltmək asan deyil. Bunun üçün müəllimdən yalnız bilik deyil, həm də yüksək pedaqoji məharət və insan sevgisi tələb olunur.
Hər bir şagird eyni qabiliyyətə malik deyil. Kiminsə riyaziyyata, kiminsə ədəbiyyata, kiminsə tarixə, kiminsə xarici dillərə, digərinin isə incəsənətə və ya texniki sahələrə marağı ola bilər. Müəllimin vəzifəsi bu fərqləri görmək və hər bir şagirdin öz potensialını üzə çıxarmasına kömək etməkdir.
Müəllim yalnız sinif otağında deyil, cəmiyyətin gələcəyinin formalaşmasında da mühüm rol oynayır. Bu gün məktəb partasında oturan uşaq sabah həkim, mühəndis, müəllim, alim, yazıçı, hərbçi, hüquqşünas, sahibkar və ya başqa bir peşənin sahibi ola bilər. Onun dünyagörüşünün formalaşmasında müəllimin təsiri danılmazdır.
Cəmiyyətin savadlı, məsuliyyətli və tərbiyəli insanlara ehtiyacı vardır. Belə insanların yetişdirilməsində ailə ilə yanaşı məktəbin və müəllimin də böyük rolu var. Buna görə müəllim əməyinə verilən dəyər əslində gələcəyə verilən dəyərdir.
Müəllim və valideyn arasında əməkdaşlıq da uşağın düzgün tərbiyəsi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Valideyn övladının məktəbdəki davranışına və təhsilinə diqqət göstərməli, müəllimin əməyinə hörmətlə yanaşmalıdır. Müəllim isə şagirdin inkişafı ilə bağlı valideynlə düzgün ünsiyyət qurmalı, onun güclü və zəif tərəflərinin inkişafına dəstək verməlidir.
Valideynin müəllim haqqında söylədiyi sözlər uşağın müəllimə münasibətinə birbaşa təsir edə bilər. Əgər uşaq evdə müəllimə hörmətlə yanaşmağın vacibliyini eşidirsə, məktəbdə də bu münasibəti daha asan mənimsəyir. Əksinə, müəllimin əməyinin kiçildilməsi uşağın təhsilə və müəllimə münasibətinə mənfi təsir göstərə bilər.
Müəllimə hörmətin başqa bir tərəfi də onun şəxsiyyətinə diqqətlə yanaşmaqdır. Müəllim də insandır; onun da yorğunluğu, qayğıları, məsuliyyətləri və şəxsi həyatı vardır. Buna görə müəllimdən hər zaman yalnız tələb etmək deyil, onun əməyini və insan kimi ehtiyaclarını da nəzərə almaq lazımdır.
Müəllimin sinif qarşısında keçirdiyi bir dərsin arxasında çox vaxt uzun hazırlıq dayanır. Dərs planının hazırlanması, materialların seçilməsi, tapşırıqların hazırlanması, şagirdlərin qiymətləndirilməsi və onların inkişafının izlənməsi vaxt və enerji tələb edir. Bu zəhmətin görünməyən tərəfləri də çoxdur.
Müəllimə hörmət həm də onun biliyinə hörmətdir. İnsan elmə hörmət etmədən həqiqi mənada inkişaf edə bilməz. Elm öyrənmək üçün isə elm öyrədən insanlara dəyər vermək lazımdır. Müəllim şagird üçün bilik dünyasına açılan qapılardan biridir.
Kitabın hər səhifəsində yeni bir məlumat tapmaq mümkündür, lakin həmin məlumatı anlamaq və həyatla əlaqələndirmək üçün müəllimin izahı böyük əhəmiyyət daşıyır. Müəllim şagirdə hazır cavab verməklə kifayətlənməməli, onu düşünməyə, araşdırmağa və sual verməyə sövq etməlidir.
Əsl müəllim şagirdin yalnız yaddaşını deyil, düşüncəsini də inkişaf etdirir. O, “nə düşünməli olduğunu” deyil, “necə düşünməli olduğunu” öyrətməyə çalışır. Bu isə təhsilin ən mühüm məqsədlərindən biridir.
Düşünən insan qarşılaşdığı problemləri daha düzgün qiymətləndirə bilir. O, eşitdiyi hər fikrə kor-koranə inanmır, araşdırır, müqayisə edir və nəticə çıxarır. Belə düşüncə tərzinin formalaşmasında müəllimin rolu böyükdür.
Müəllim həm də ədəb və davranış məktəbinin rəhbəridir. Şagird məktəbdə yalnız dərs kitablarından deyil, müəllimin davranışından da öyrənir. Müəllimin danışıq tərzi, insanlarla münasibəti, ədalətli davranışı, səbirli olması və məsuliyyət hissi uşaqlar üçün nümunəyə çevrilə bilər.
Buna görə müəllimlik yüksək mənəvi məsuliyyət tələb edir. Müəllim öz davranışı ilə də tərbiyə verir. Şagird müəllimin sözündən çox, onun hərəkətindən təsirlənə bilər. Bu baxımdan müəllimin şəxsiyyəti onun pedaqoji fəaliyyətinin mühüm hissəsidir.
Müəllimə hörmətin gözəl nümunələrindən biri də keçmiş müəllimləri unutmamaqdır. İnsan illər sonra məktəbi bitirib başqa şəhərdə, başqa ölkədə və ya başqa bir işdə çalışa bilər. Lakin onun həyatında izi qalan müəllimlər yaddaşında yaşayır.
Bəzən illər sonra keçmiş şagird müəllimini görüb salam verir. Müəllim üçün həmin salam çox qiymətli ola bilər. Çünki müəllim öz əməyinin ən böyük bəhrələrindən birini keçmiş şagirdlərinin onu xatırlamasında görür.
Müəllimlərin arasında elələri vardır ki, ömrünü bütövlükdə təhsilə həsr edir. Onlar müxtəlif nəsillərə dərs deyir, yüzlərlə, minlərlə şagird yetişdirirlər. Bir müəllimin yetirmələri cəmiyyətin müxtəlif sahələrində fəaliyyət göstərdikcə həmin müəllimin əməyi də müxtəlif insan talelərində yaşamağa davam edir.
Müəllim dünyasını dəyişsə belə, onun öyrətdiyi bilik, verdiyi tərbiyə və yetişdirdiyi insanlar yaşayır. Bu mənada müəllim əməyinin ən böyük xüsusiyyəti onun davamlı olmasıdır. Müəllim bir insan yetişdirir, həmin insan isə öz növbəsində başqa insanlara fayda verə bilər.
Müəllimə hörmət məktəb illəri ilə məhdudlaşmamalıdır. İnsan yaşlandıqca keçmiş müəllimlərinin əməyini daha yaxşı anlayır. Uşaqlıqda sadə görünən bir qaydanın, bir məsləhətin və ya bir xəbərdarlığın arxasında nə qədər böyük zəhmət olduğunu zaman insana daha aydın göstərir.
Həyat təcrübəsi artdıqca insan başa düşür ki, müəllimin əsas məqsədi şagirdi yalnız imtahana hazırlamaq deyil. Əsas məqsəd onu həyata hazırlamaqdır. İmtahanın nəticəsi müəyyən bir dövr üçün əhəmiyyətlidir, amma insanın xarakteri, biliyi və düşüncə tərzi bütün ömrü boyu onunla qalır.
Müəllimə hörmət edən insan əslində öz gələcəyinə hörmət edir. Çünki müəllimin verdiyi bilik və tərbiyə insanın gələcək həyatında istifadə etdiyi mənəvi və intellektual sərvətə çevrilir. Bu sərvət nə pulla ölçülür, nə də hər hansı maddi əşya ilə müqayisə olunur.
Maddi sərvət zamanla itə bilər, lakin insanın qazandığı bilik və düzgün tərbiyə onun həyatında uzun müddət qalır. Müəllimin şagirdə verdiyi ən böyük hədiyyələrdən biri də məhz bu bilik və tərbiyədir.
Müəllimə hörmətin ifadəsi onun zəhmətini qiymətləndirmək, əməyinə laqeyd qalmamaq və öyrətdiklərini həyatda tətbiq etməkdir. Əgər müəllim şagirdinə dürüst olmağı öyrədirsə, şagird dürüst davranmaqla müəllimin sözünə dəyər vermiş olur. Əgər müəllim zəhmətkeş olmağı öyrədirsə, şagird çalışqanlığı ilə bu dərsi təsdiqləyir.
Beləliklə, müəllimə ən böyük təşəkkür yalnız sözlə deyil, yaxşı insan olmaqla verilir. Müəllimin yetişdirdiyi şagirdin cəmiyyətdə faydalı, vicdanlı və məsuliyyətli insan kimi tanınması müəllim üçün ən böyük mənəvi mükafatlardan biridir.
Müəllimə hörmət milli-mənəvi dəyərlərimizin də mühüm hissəsidir. Azərbaycan xalqının mənəvi dünyasında elmə, biliyə və öyrədən insana xüsusi qiymət verilib. Böyük mütəfəkkirlər, şairlər və alimlər öz əsərlərində müəllimin, ustadın və elm sahibinin cəmiyyətdəki rolunu yüksək dəyərləndiriblər.
Bu ənənəni qorumaq hər bir nəslin borcudur. Yeni texnologiyalar, yeni tədris üsulları və dəyişən həyat şəraiti təhsilin formasını dəyişə bilər, lakin müəllimə hörmətin mənəvi mahiyyəti dəyişməməlidir. Çünki insanın elmə və onu öyrədən şəxsə ehtiyacı hər zaman vardır.
Müəllim yalnız bilik verən deyil, həm də ümid verən insandır. Bəzən bir şagirdin uğursuzluğu onun özünə inamını azalda bilər. Belə məqamda müəllimin dəstəyi həmin uşağın yenidən çalışmasına səbəb ola bilər. Bir neçə xoş söz, düzgün istiqamət və səmimi münasibət şagirdin həyatında böyük dəyişiklik yarada bilər.
Ona görə müəllimlik yalnız dərs demək deyil. Müəllimlik həm də insanın potensialına inanmaq, onu inkişaf etdirmək və doğru istiqamətə yönəltməkdir.
Müəllimə hörmət həmçinin ədalət anlayışı ilə bağlıdır. Şagird müəllimindən ədalətli münasibət gözlədiyi kimi, müəllim də şagirddən ədəb və məsuliyyət gözləyir. Qarşılıqlı hörmət olan yerdə təhsil prosesi daha sağlam və məhsuldar olur.
Sinifdə müəllimlə şagird arasında qarşılıqlı etimad formalaşdıqda şagird sual verməkdən, fikrini söyləməkdən və səhv etməkdən qorxmur. Bu isə onun daha yaxşı öyrənməsinə kömək edir. Hörmətli münasibət təhsilin keyfiyyətinə də müsbət təsir göstərir.
Müəllimin əməyini qiymətləndirmək üçün yalnız xüsusi günləri gözləmək lazım deyil. Müəllimə verilən ən gözəl qiymət gündəlik davranışlarda özünü göstərir. Bir salam, bir təşəkkür, dərsə hazırlıqlı gəlmək, müəllimin sözünə diqqətlə qulaq asmaq və onun zəhmətini dəyərləndirmək böyük mənəvi məna daşıyır.
Bəzən sadə bir “çox sağ olun, müəllim” sözü illərlə göstərilən zəhmətin qarşısında böyük məna kəsb edir. Çünki müəllim üçün ən qiymətli mükafatlardan biri əməyinin unudulmadığını görməkdir.
Müəllimlər gələcək nəsillərin yetişdirilməsində mühüm rol oynayırlar. Bu gün müəllimin qarşısında əyləşən uşaqlar sabah cəmiyyətin müxtəlif sahələrində qərarlar qəbul edən, insanlara xidmət göstərən və öz ailələrini tərbiyə edən şəxslərə çevriləcəklər. Onların əldə etdiyi bilik və mənimsədiyi mənəvi dəyərlər gələcək nəslə də ötürülə bilər.
Bu baxımdan müəllimin fəaliyyəti bir sinif otağının sərhədlərindən daha geniş məna daşıyır. Müəllimin yetişdirdiyi hər bir yaxşı insan cəmiyyət üçün bir dəyərdir.
Müəllimə hörmət həm də onun qarşısında borc hissini yaşatmaqdır. Bu borc maddi deyil, mənəvi borcdur. İnsan öz müəllimindən aldığı biliyi, tərbiyəni və həyat dərslərini unutmamalıdır.
Müəllimin öyrətdiyi hər bir yaxşı xüsusiyyət insanın davranışında yaşadıqca müəllimin əməyi də davam edir. Bu səbəbdən müəllimə ehtiram yalnız keçmişə olan minnətdarlıq deyil, həm də gələcəyə ötürülən bir mənəvi dəyərdir.
Müəllimə hörmət insanın mənəvi zənginliyini göstərən ən gözəl xüsusiyyətlərdən biridir. Müəllim bizə bilik verir, düşünməyi öyrədir, səhvlərimizi düzəltməyə kömək edir, bacarıqlarımızı üzə çıxarır və həyat yolumuzda düzgün istiqamət seçməyimizə dəstək olur. Onun zəhməti bəzən dərhal görünməsə də, illər keçdikcə yetişdirdiyi insanların həyatında öz bəhrəsini göstərir.
Müəllimə hörmət etmək elmə, biliyə, zəhmətə və insan yetişdirmək missiyasına hörmət etməkdir. Müəllimin əməyini qiymətləndirmək üçün ən böyük söz bəzən sadəcə “təşəkkür edirəm” demək, ən böyük təşəkkür isə onun öyrətdiyi yaxşı dəyərləri həyatımızda yaşatmaqdır.
Hər bir insanın həyatında ona yol göstərən, öyrədən, ruhlandıran və gələcəyə hazırlayan bir müəllim izi vardır. İllər keçsə, məktəb illəri arxada qalsa belə, yaxşı müəllimin adı yaddaşdan silinmir. Çünki müəllim insanın yalnız yaddaşına deyil, onun şəxsiyyətinə və həyat yoluna da iz qoyur.
Müəllimə hörmət edən cəmiyyət elmə və gələcəyə hörmət edir. Müəllimin əməyinə verilən dəyər gələcək nəsillərin təhsilinə, tərbiyəsinə və mənəvi inkişafına verilən dəyərdir. Buna görə müəllim qarşısında baş əymək yalnız bir insana ehtiram deyil, insan yetişdirən müqəddəs əməyə verilən qiymətdir.
Sevil Azadqızı
16.09.2026
